Сотқа талап қою арызы түскеннен кейін іс бірден негізгі сот отырысында қаралып, нүктесі қойылмайды. Азаматтық іс жүргізуге қабылданып, ресми қозғалған сәттен бастап заң талабына сай міндетті дайындық кезеңі жүреді. Бұл сатының басты мақсаты — даудың уақтылы, жан-жақты әрі әділ шешілуіне құқықтық негіз қалау.
Судья талап қоюды қабылдаған соң, істі сот талқылауына дайындау туралы арнайы ұйғарым шығарады. Бұл құжатта нақты қандай процестік әрекеттер орындалуы тиіс екені тікелей көрсетіледі.
Дайындық кезеңінде шешілетін бес басты міндет
Азаматтық процестік кодекстің 163-бабына сәйкес, кез келген азаматтық іс бойынша дайындық барысында орындалуы тиіс бес негізгі міндет бекітілген:
- Мән-жайларды нақтылау. Істі дұрыс шешу үшін қандай фактілер мен оқиғалардың маңызы бар екені анықталады.
- Құқықтық қатынастар мен қолданылатын заңды айқындау. Тараптардың өзара қандай құқықтық байланыста тұрғаны сараланып, сот дауды реттеуде қай заң нормаларын басшылыққа алуға тиіс екені белгіленеді.
- Іске қатысушылар құрамын анықтау және оларды құлақтандыру. Процеске тартылуы қажет барлық тұлғалардың мәртебесі нақтыланып, оларға сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабар беріледі.
- Дәлелдемелер жиынтығын нақтылау. Талап қоюшы өз талабын, ал жауапкер өз қарсылығын дәлелдеу үшін сотқа қандай айғақтар мен құжаттар ұсынуы керектігі алдын ала айқындалады.
- Тараптарды татуластыруға жәрдемдесу. Сот дауласушы тараптарға бітімге келу немесе келісімге қол жеткізу мүмкіндіктерін қарастыруға қолдау көрсетеді.
Тараптар неге мән беруі керек?
Істі сот талқылауына дайындау — құр қағаз жүзіндегі формалдылық емес. Дәл осы кезеңде сотқа қатысушы әрбір тарап өзінің ұстанымын нығайтуға мүмкіндік алады. Судьяның ұйғарымында белгіленген әрекеттерді дер кезінде орындау, сұралған дәлелдемелерді толық ұсыну және құқықтық негізді дұрыс тұжырымдау істің алдағы барысына тікелей әсер етеді.
Сонымен бірге заңда бекітілген татуласу тетігі тараптарға ұзаққа созылатын тартысқа бармай-ақ, өзара тиімді шешім қабылдауға жол ашады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі