Сот шешімі немесе өзге де атқарушылық құжат жеке сот орындаушысының өндірісіне өткен сәттен бастап, борышкердің мойнына қосымша қаржылық жүктеме жүктеледі. Бұл ретте борышкер тек негізгі талап сомасын ғана емес, заң аясында атқарушылық әрекеттерге кеткен шығыстар мен сот орындаушысының еңбегін өтеуге міндеттеледі.
Қолданыстағы заңнама жеке сот орындаушысының қызметіне ақы төлеу сомасын борышкерден тікелей өндіріп алудың нақты шарттары мен қағидаларын белгілейді.
Қаулы шығару және шығындарды өндіру тетігі
Егер атқарушылық іс жүргізу барысында жеке сот орындаушысының қызметіне тиесілі ақы төленбесе, орындау жөніндегі шығыстар жабылмаса немесе өндіріп алушы енгізген аванстық жарналар өтелмесе, сот орындаушысы арнайы қаулылар шығарады. Аталған құжат заңда көрсетілген тәртіппен рәсімделіп, ресми түрде борышкердің атына жіберіледі.
Жеке сот орындаушысының қызметіне ақы төлеу сомаларын бекіту туралы немесе атқарушылық әрекеттер барысында жұмсалған шығыстарды өтеу туралы қаулыны сол қаулыны қабылдаған сот орындаушысының өзі орындайды. Бұл ережеден тек бір ғана жағдай — сот орындаушысының өз қызметін тоқтатуы ғана тыс қалады.
Іс өндіріске түскен соң қарызды жабу ерекшелігі
Кейде азаматтар сот шешімін өз еркімен орындамай жүріп, іс жеке сот орындаушысына түскеннен кейін ғана өндіріп алушымен тікелей есеп айырысуға тырысады. Алайда мұндай әрекет борышкерді шығындардан толықтай құтқармайды.
Заң талабы бойынша, егер атқарушылық құжат мәжбүрлеп орындатуға ұсынылғаннан кейін орындалса, бұл жайт борышкерді мынадай төлемдерден босатпайды:
- Орындау жөніндегі нақты келтірілген шығыстарды толық өтеуден;
- Жеке сот орындаушысының қызметіне ақы төлеуден.
Сот орындаушысының қатысуынсыз орындау жауапкершіліктен босата ма?
Көп талқыланатын тағы бір жағдай — борышкердің талапты жеке сот орындаушысын қатыстырмай, өз бетінше орындауы. Заң бұл мәселеде де борышкердің позициясын шектейді: орындау әрекеті сот орындаушысының қатысуынсыз жүзеге асырылса да, борышкер іс жүргізуге байланысты туындаған нақты шығындар мен қызмет ақысын төлеуге міндетті болып қала береді.
Демек, атқару өндірісі ресми түрде басталғаннан кейін, қарызды өндіріп алушыға тікелей қайтару сот орындаушысының еңбегі мен жұмсалған ресурстарын жоққа шығармайды.
Борышкер үшін практикалық маңызы
Атқару өндірісіне ілінген борышкер ескеруге тиіс басты қағида: кез келген созбалаңға салу қаржылық шығынды арттыра түседі. Негізгі берешек мәжбүрлеп орындатуға жіберілгеннен кейін, тараптар арасындағы өзара есеп айырысу сот орындаушысының заңды өтемақысын жоймайды.
Сондықтан қаулы алған борышкер қосымша өндіріп алынатын шығыстар мен қызмет ақысының заңды негізде рәсімделуіне назар аударып, есептелген соманың атқарушылық әрекеттер шеңберіне сәйкестігін бақылауы маңызды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі