Жер қойнауын игеру барысында өндірістік әрі ұйымдастырушылық міндеттерді операторға жүктеу — кең таралған тәжірибе. Алайда тараптар арасындағы ішкі уағдаластық өздігінен заңды күшке ие болмайды: мемлекеттік бақылау мен жауапкершілік шекарасын белгілеу үшін белгіленген ресми хабардар ету тәртібі қатаң сақталуы тиіс.
Қазақстан Республикасының «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодексінің 50-бабы операторды тағайындау, оның заңды өкілеттігінің басталуы және тоқтатылуы бойынша нақты талаптарды бекітеді.
Хабардар ету міндеті және оператордың мәртебесі
Жер қойнауын пайдаланушы операторды тағайындағаны туралы құзыретті органға жазбаша түрде хабарлама жіберуге міндетті. Заң нормасы бойынша, хабарламаға жер қойнауын пайдаланушы мен тағайындалатын оператор арасындағы келісімнің нотариат куәландырған көшірмесі міндетті түрде қоса беріледі.
Мұндағы басты құқықтық ереже — уақыт мәселесі. Құзыретті органға тиісті жазбаша хабарлама жеткізіліп, ресми хабардар етілген сәтке дейін оператор тағайындалған болып саналмайды. Яғни, құжаттық келісім жасалғанымен, ол мемлекеттік органға ресми түрде хабарланбаса, оператор жер қойнауын пайдалану процесінде өз өкілеттігін толыққанды жүзеге асыра алмайды.
«Бір келісімшарт — бір оператор» қағидаты
Кодекс операторлық қызметтің шекарасын нақты шектейді: бір келісімшарт немесе лицензия бойынша бір ғана оператор тағайындалуы мүмкін. Заң бір құжат шеңберінде бірнеше оператордың қатар әрекет етуіне жол бермейді.
Бұл шектеу жер қойнауын пайдалану операцияларын басқару жүйесін ретсіздіктен сақтап, жауапкершілік аймағының анық болуын қамтамасыз етеді. Егер кен орны немесе барлау учаскесінде бірнеше қатысушы болса да, операторлық міндетті орындау құқығы тек бір ұйымға бекітіледі.
Өкілеттік тоқтатылған кездегі әрекет
Оператордың қызметі мен өкілеттіктері қандай да бір себеппен тоқтатылған жағдайда, жер қойнауын пайдаланушы бұл жөнінде құзыретті органға тез арада хабарлауы шарт. Бұл — заңмен тікелей жүктелген міндет.
Өкілеттіктердің тоқтатылғанын уақтылы хабарламау жер қойнауын пайдаланушы үшін де, бұрынғы оператор үшін де тәуекел туғызады. Өйткені мемлекеттік орган нақты басқару кімнің қолында екенін және кен орнындағы өндірістік процестерге кім жауапты екенін қадағалап отыруы қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі