Мұнай немесе газ кен орнын игеру тек өндіріс процесімен шектелмейді. Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою — жер қойнауын пайдаланушы үшін заңмен бекітілген қатаң экологиялық әрі құқықтық міндеттеме. Бұл талап жер қойнауын пайдалану құқығы тоқтатылғанда, жер учаскесі толық немесе ішінара мемлекетке қайтарылған кезде күшіне енеді.
Жою жұмыстары қалай жоспарланады және бекітіледі?
Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою арнайы дайындалған жоба бойынша жүргізіледі. Бұл құжатты жер қойнауын пайдаланушы бекітіп, заңдарда белгіленген барлық қажетті сараптамалардың оң қорытындысын алуға тиіс. Барлық жұмыстар уәкілетті мемлекеттік орган бекітетін консервациялау және жою қағидаларына сай орындалады.
Жер қойнауын пайдалану құқығы тоқтатылған немесе барлық учаскеден бас тарту туралы өтініш берілген кезде нақты мерзімдер ескеріледі:
- Құқық тоқтатылған немесе бас тарту туралы өтініш берілген күннен бастап 2 ай ішінде жою жобасы бекітуге және сараптамаларға ұсынылуы қажет;
- Құқық тоқтатылған күннен бастап 6 айдан кешіктірмей нақты жою жұмыстары басталуы тиіс (пайдаланушының еркінен тыс жағдай туындаса, құзыретті орган бұл мерзімді оның өтініші бойынша ұзарта алады);
- Барлық жұмыс жобада көзделген мерзім ішінде толық аяқталуға тиіс.
Қаржылық кепілдіктер қалай қамтамасыз етіледі?
Табиғатты қорғау және міндеттеменің орындалуына кепілдік беру үшін заң қаржылық қамтамасыз ету тетіктерін белгілейді. Өндіру салдарын жою міндеттемесі банктік салым кепілімен қамтамасыз етіледі. Мұндай салым игеру жобасындағы өндірудің жоспарланған көлеміне пропорционалды ақшалай жарна арқылы қалыптасады.
Қамтамасыз ету сомасы нарықтық құн негізінде белгіленеді және кен орнын әзірлеуді талдау шеңберінде кемінде үш жылда бір рет түзетіліп отырады. Ол ұлттық валютада немесе ҚР Ұлттық Банкі ресми бағамын белгілейтін шетел валютасында ұсынылуы мүмкін.
Ал күрделі жобалар бойынша барлау кезеңінде қазақстандық немесе шетелдік банктердің, сондай-ақ заңды тұлғалардың кепілдіктері қолданылуы мүмкін. Мұндай ұйымдарға Standard and Poor’s, Moody’s немесе FitchRatings агенттіктерінің тиісті кредиттік рейтингтері болуы талап етіледі.
Жұмысты қабылдау және жауапкершілік шегі
Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою комиссиялық тәртіппен аяқталады. Оған жер қойнауын пайдаланушы, құзыретті орган, қоршаған ортаны қорғау, өнеркәсіптік қауіпсіздік, санитариялық-эпидемиологиялық, жер қойнауын зерттеу органдарының, әкімдіктердің өкілдері, сондай-ақ жер телімі жеке меншікте немесе ұзақ мерзімді пайдалануда болса, сол жердің иесі қол қояды.
Жою актісіне қол қойылған соң да бұрынғы пайдаланушы жауапкершіліктен толық босатылмайды. Егер жобалық талаптар бұзылғаны немесе ұңғыма сағасының бітеулігі бұзылғаны анықталса, құзыретті органның хабарламасы бойынша кінәлі тұлға кемшілікті өз қаражаты есебінен жоюға міндетті. Бұл ереже учаске жаңа жер қойнауын пайдаланушыға берілген жағдайларға жүрмейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі