Өзгенің жерін немесе жылжымайтын мүлкін белгілі бір мақсатта пайдалану қажеттілігі туындағанда сервитут институты қолданылады. Алайда сервитут құқығы заңды күшке ие болуы үшін ол міндетті түрде мемлекеттік тіркеуден өтуі тиіс. Заңнама талабына сәйкес, басым мүдделер қатарына жатқызылған жағдайларды қоспағанда, барлық сервитут түрлері тіркелуге жатады.
Тіркеу жазбасы қайда және қалай енгізіледі?
Сервитут белгіленген кезде тіркеу жазбасы шектеу салынған жер учаскесінің немесе өзге де жылжымайтын мүліктің жеке тіркеу парағына енгізіледі. Бұл мәлімет аталған мүлікке ресми ауыртпалық түскенін құқықтық тұрғыдан айқындайды.
Егер сервитут нақты бір үстем жылжымайтын мүліктің пайдасына белгіленсе, онда мәлімет тек ауыртпалық түскен мүліктің ғана емес, пайдалану құқығын алған нысанның да тіркеу парағына қатар жазылады. Мұндай тәсіл екі тараптың да құқықтық мәртебесін ресми құжатта анық көрсетуге мүмкіндік береді.
Инженерлік желілер мен жолдарға арналған бірыңғай өтініш
Тәжірибеде инженерлік коммуникациялар мен өткелдер бір емес, қатар жатқан бірнеше жер учаскесінің үстінен өтуі мүмкін. Заң бойынша кезегімен орналасқан бірнеше нысанға қатысты біртектес сервитуттар туындаған жағдайда өтініш берушіге жеңілдетілген тәртіп қарастырылған. Бұл ереже мынадай мақсаттар үшін қолданылады:
- адамдардың жаяу жүріп өтуі және көлік құралдарының қатынауы;
- әуе, жерүсті және жерасты желілерін қосқанда, инженерлік коммуникация жүйелерін төсеу;
- аталған желілерге техникалық қызмет көрсету, оларды жөндеу және бөлшектеу.
Мұндай жағдайда өтініш беруші бір немесе бірнеше құқық белгілейтін құжат негізінде тіркеуге бір ғана өтініш беруге құқылы. Тіркеуші орган әрбір жылжымайтын мүлік нысанына қатысты бекітілген тәртіппен сервитут белгілеу туралы жеке жазба енгізеді.
Сервитуттың шекарасы: меншік иесі үшін басты қауіп
Сервитуттың нақты қолданылу аясын дұрыс рәсімдеу — жылжымайтын мүлік иесі үшін аса жауапты кезең. Заң бойынша сервитуттың қолданылу шегі құқық белгілейтін құжатта нақты сипатталуы керек немесе жер учаскесінің сәйкестендіру құжатының көшірмесінде оның нақты аймағы көрсетілуі қажет.
Егер сервитуттың қолданылу аясы құжаттағы сипаттау арқылы немесе сәйкестендіру құжатының көшірмесінде нақты айқындалмаса, заң талабы бойынша бұл ауыртпалық бүкіл жылжымайтын мүлік объектісіне толық қолданылады. Бұл норма жер иесіне бүкіл телімін еркін иеліктен шығаруда немесе өзге де мәмілелер жасауда күтпеген құқықтық қиындықтар тудыруы мүмкін. Сондықтан құжаттарды дайындау барысында шектеудің нақты аумағын дәл белгілеу маңызды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі