Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе сот арқылы банкроттық рәсімі басталғанға дейін мүлікті өзгенің атына аударып үлгеру қарыздан құтылуға кепілдік бермейді. «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» заңның 14-бабына сәйкес, азаматтың сот ісі қозғалғанға дейінгі үш жыл ішінде жасаған күмәнді мәмілелері жарамсыз деп танылып, мүлік қайтарылуы мүмкін.
Қандай мәмілелер жарамсыз деп танылады?
Борышкердің өзі немесе оның атынан сенім білдірілген өкілі жасаған келісімдер сотта қаралады. Егер бұл мәмілелер төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және сот арқылы банкроттық рәсімдерін қолдану туралы іс қозғалғанға дейін үш жыл ішінде орын алса, олардың заңдылығы тексеріледі.
Алайда мәмілені жоққа шығару үшін Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында көзделген негіздердің болуы міндетті. Мәмілені жарамсыз деп тану тек заңға қайшы келетін осындай нақты негіздер расталған жағдайда ғана жүзеге асады.
Қаржы басқарушысының міндеті мен мерзімі
Заң талабы бойынша, мәмілелерді даулау ісімен қаржы басқарушысы айналысады. Ол мәмілені өз бетінше анықтаған кезде немесе оны анықтаған кредитордың ресми өтінішхаты негізінде сотқа жүгінеді.
Басқарушыға шешім қабылдау үшін нақты уақыт шегі бекітілген: күмәнді мәмілелер анықталған күннен бастап он жұмыс күні ішінде оларды жарамсыз деп тану туралы сотқа арыз беруі шарт. Бұл мерзім кредиторлардың мүддесін қорғауға және істі негізсіз созбауға бағытталған.
Мүлікті қайтару және жауапкердің құқығы
Сот шешімімен мәміле жарамсыз деп танылса, оған қатысушы екінші тарап (жауапкер) келісім бойынша алған барлық мүлікті қайтаруға міндеттеледі. Ал мүлікті заттай түрде қайтару мүмкін болмаған жағдайда, жауапкер мынадай өтемақыларды ақшалай түрде төлейді:
- қайтарылуға тиіс мүліктің нақты құнын;
- сол мүлікті пайдалану құнын;
- орындалған жұмыстардың немесе көрсетілген қызметтердің құнын.
Бұл ереже Азаматтық кодексте немесе өзге заңдарда басқа салдар көзделмеген ретте қолданылады. Мүлкін немесе ақшасын қайтарған жауапкер далада қалмайды: оның борышкерге қарсы кері талап қою құқығы пайда болады. Мұндай талап аталған заңның 40-бабының 4-тармағында көрсетілген тәртіпке сай қанағаттандырылады.
Мүлік жоғалған немесе үшінші тұлғаға өткен жағдайдағы өтеу
Кейде мәміле нысаны болған мүлік жоғалып, бүлініп немесе өтеусіз басқаға беріліп кетуі мүмкін. Сондай-ақ оны үшінші бір тұлға адал жолмен сатып алып қоюы ықтимал.
Мұндай жағдайда заң бастапқы сатып алушыны жауапкершіліктен босатпайды. Талап етілетін мүлікті алғаш сатып алған тұлғалар борышкердің алдында туындаған залалдарды өтеуге міндетті болады. Бұл өтемақы көлемі жоғалған, бүлінген, берілген немесе үшінші тұлғалар адал жолмен сатып алған сол мүліктің нақты құны шегінде айқындалады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі