Мемлекетке опасыздық жасау — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне тікелей қатер төндіретін аса ауыр қылмыстық әрекет. Қылмыстық кодекстің 175-бабына сәйкес, бұл әрекетті тек Қазақстан азаматы ғана жасай алады. Мұндай қасақана әрекет үшін он жылдан өмір бойына дейін бас бостандығынан айыру және азаматтықтан айыру жазасы қарастырылған.
Заң бойынша опасыздық құрамына не кіреді?
Қылмыстық заңнама мемлекетке опасыздықтың нақты белгілерін көрсетеді. Бұл санатқа азаматтың елінің ұлттық мүдделеріне қайшы келетін мынадай қасақана іс-әрекеттері жатады:
- қарулы қақтығыс уақытында жау жағына өтіп кету;
- тыңшылық жасау;
- мемлекеттік құпияларды шет мемлекетке, халықаралық немесе шетелдік ұйымға, сондай-ақ олардың өкілдеріне беру;
- Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделеріне қарсы бағытталған әрекеттерді жүргізуге өзге де көмек көрсету.
Аталған әрекеттердің барлығы тек қасақана ниетпен жасалған жағдайда ғана осы бап бойынша сараланады.
Қылмыстың ауырлығы және жаза түрлері
Қылмыстық кодекстің 175-бабында жазаның қатаңдығы оқиға орын алған жағдай мен уақытқа тікелей байланысты белгіленген:
- Негізгі құрам (1-бөлік): он жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру;
- Ұрыс жағдайында жасалған әрекеттер (2-бөлік): он бес жылдан жиырма жылға дейінгі мерзімге немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру;
- Соғыс уақытында жасалған әрекеттер (3-бөлік): он бес жылдан жиырма жылға дейінгі мерзімге немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру.
Барлық үш жағдайда да негізгі жазамен қатар Қазақстан Республикасының азаматтығынан айыру қосымша жаза ретінде қолданылуы немесе қолданылмауы мүмкін.
Қылмыстық жауаптылықтан босату тәртібі
Заңда мемлекетке опасыздық жасаған адамның жауаптылықтан босатылуына мүмкіндік беретін айрықша шарт қарастырылған. Бұл ереже қылмыстың салдарын дер кезінде тойтаруға бағытталған. Ол үшін адам бір мезгілде мына шарттарды орындауы қажет:
- мемлекеттік органдарға өз еркімен және дер кезінде хабарлау;
- мемлекет мүдделеріне нұқсан келудің алдын алуға өзге де жолмен нақты ықпал ету;
- адамның іс-әрекетінде басқа қылмыс құрамының болмауы.
Егер осы шарттар толық орындалса, азамат 175-бапта көзделген қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі