Қарулы қақтығыстар кезінде медициналық, гуманитарлық және мәдени нысандарды ерекшелейтін рәміздер халықаралық құқық деңгейінде қорғалады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне сәйкес, соғыс қимылдары уақытында мұндай қорғау белгілерін немесе өзге елдер мен ұйымдардың туларын қасақана заңсыз пайдалану бес жылға дейін бас бостандығынан айыруға әкеп соғады.
Қандай белгілер мен рәміздерге қорғау қолданылады?
Қылмыстық заңнамада әскери қақтығыстар аясында қорғалатын нақты нышандар тізбесі айқындалған:
- Қызыл Крест, Қызыл Жарты ай, Қызыл Кристалл эмблемалары;
- тарихи және мәдени құндылықтарға арналған арнайы қорғау белгілері;
- халықаралық құқық нормаларымен қорғалатын өзге де арнайы белгілер;
- қарсыластың немесе бейтарап мемлекеттің мемлекеттік туы мен айырым белгілері;
- халықаралық ұйымның туы немесе ресми белгісі.
Бұл эмблемалар мен белгілер соғыс жағдайында медициналық бөлімшелерге, гуманитарлық құрылымдарға, бейтарап тараптарға немесе тарихи-мәдени мұраға тиіспеу кепілі ретінде танылады.
Құқық бұзушылықтың басты белгілері мен шарттары
Қылмыстық кодекстің 167-бабы бойынша қылмыстық жауаптылық туындауы үшін іс-әрекет белгілі бір нақты мән-жайлар аясында жасалуы тиіс:
- Қолданылу уақыты: іс-әрекет міндетті түрде соғыс қимылдары уақытында орын алуы қажет;
- Әрекеттің сипаты: белгілер халықаралық шарттарға қарамастан, қасақана пайдаланылуы тиіс.
Қорғаныш белгілерін әскери маневр немесе алдау әдісі ретінде пайдалану гуманитарлық миссияларға төнетін қатерді күшейтеді. Бұл халықаралық міндеттемелерді елемеу әрі шынайы көмек көрсетуші ұйымдардың қауіпсіздік кепілін жою болып саналады.
Көзделген қылмыстық жаза
Қылмыстық кодекстің 167-бабының санкциясы бойынша, соғыс қимылдары кезінде халықаралық шарттармен қорғалатын белгілерді, қарсыластың немесе бейтарап мемлекеттің туын, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың нышандарын заңсыз қолданған адам бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылады.
Бұл норманың негізгі мақсаты — қақтығыс кезеңінде гуманитарлық қызметтер мен мәдени құндылықтарды бүркеме ретінде заңсыз айла-шарғыға пайдалануға жол бермеу.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі