Мүлікті сенімгерлік басқаруға беру кезінде туындайтын салықтық қатынастар әдеттегі мәмілелерден өзгеше реттеледі. Салық заңнамасы активтерді сенімгерлік басқарушыға тапсыруды мүлікті өткізу деп танымайды, сондықтан бұл әрекеттің өзінен бірден салықтық кіріс немесе өткізу бойынша міндеттеме туындамайды. Корпоративтік және жеке табыс салықтары тұрғысынан барлық операциялар нақты ережелер бойынша есепке алынады.
Сенімгерлік басқару кезінде кіріс, шығыс және мүлік қалай анықталады?
Салық кодексінің 68-бабына сәйкес, сенімгерлік басқарушының өз атынан және құрылтайшының мүддесіне сай міндеттерді орындау барысында туындайтын қаржылық көрсеткіштер мынадай санаттарға бөлінеді:
- Алынуға жататын немесе нақты алынған кірістер: басқару қызметі барысында тікелей түскен барлық табыс;
- Төленуге жататын немесе жүргізілген шығындар: шартта немесе құру туралы актіде өтелуі көзделген шығыстар, оның ішінде сенімгерлік басқарушыға берілетін сыйақы сомасы;
- Мүлік: басқарушы өз атынан әрі құрылтайшының пайдасына сатып алған немесе қабылдаған активтер.
Мүлікті тапсыру және қайтару: неге кіріс деп есептелмейді?
Басты қағидаттың бірі — меншік иесінің ауыспауына байланысты туындайтын салықтық бейтараптық. Құрылтайшы мүлікті басқарушыға өткізгенде, бұл әрекет өткізу ретінде саналмайды, ал басқарушы үшін ол салық салынатын кіріс болып табылмайды.
Дәл осы қағида шарт тоқтатылғанда немесе өзге жағдайларда мүлікті құрылтайшыға толық не ішінара қайтару кезінде де қолданылады. Бұл кезде басқарушы мүлікті өткізді деп есептелмейді, ал құрылтайшыда салықтық кіріс те, залал да түзілмейді. Сонымен қатар заңда көмірсутектер немесе уран саласындағы ұлттық компания болып табылатын сенімгерлік басқарушы мүлікті жаңа жер қойнауын пайдаланушыға берген жағдайда, ол өткізу болып саналмайтыны белгіленген.
Бөлек салықтық есеп және құрылтайшының таза кірісі
Сенімгерлік басқарушы өз қызметін құрылтайшы мүддесінде жүзеге асыратындықтан, корпоративтік және жеке табыс салықтары бойынша міндеттемелерді нақты ажырату үшін Салық кодексінің 210 және 211-баптарына сәйкес бөлек салықтық есепке алуды жүргізуге міндетті. Басқарушының өз қызметіне қатысты салықтық деректері сенімгерлік шарт бойынша жүргізілетін операциялармен араласпауы тиіс.
Салықтық кезеңдегі таза кіріс басқарушының азаматтық заңнама талаптарымен жасалған қызмет есебіне сүйене отырып есептеледі. Сенімгерлік басқарудан түскен кірістер мен өтелетін шығындар арасындағы оң айырма құрылтайшының осы қызметтен түсетін таза кірісі ретінде бекітіледі.
Сыйақыны шегерімге жатқызуға қойылатын шектеу
Құрылтайшы үшін ең маңызды практикалық жайттардың бірі — басқарушыға төленетін сыйақыны шегерімге жатқызу тәртібі. Егер сенімгерлік басқарушы Салық кодексінің 66-бабының 1-тармағына сәйкес корпоративтік және жеке табыс салықтары бойынша салықтық міндеттемелерді өз бетінше орындаса, құрылтайшы оған төленген сыйақы сомасын шегерімге жатқыза алмайды. Бұл норма бір шығынның салық салу базасын екі мәрте азайтуына жол бермеу үшін қолданылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі