Жеке сот орындаушысы өз қызметінде заң талаптарын бұзса немесе жүктелген міндеттерін тиісінше атқармаса, дербес құқықтық жауапкершілікке тартылады. Бұл ретте ол заңсыз атқарушылық әрекеттер салдарынан азаматтарға немесе заңды тұлғаларға келтірілген нақты залалды толық өтеуге міндетті.
Мұндай қағида атқарушылық өндірістің әділ жүргізілуін қамтамасыз етіп қана қоймай, борышкер мен өндіріп алушының мүліктік құқықтарын негізсіз қысымнан қорғайды.
Қызметтік міндеттерді орындамаудың салдары
«Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңның 150-бабына сәйкес, жеке сот орындаушысының өз өкілеттіктерін асыра пайдалануы немесе міндетін орындамауы (соның ішінде салғырт орындауы) Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа тікелей әкеп соғады.
Сот орындаушысы сот шешімін мәжбүрлеп орындату барысында шексіз билікке ие емес. Егер ол заңда көзделмеген шараларды қолданса, өкілеттігінен тыс әрекет етсе немесе керісінше, орындауға тиісті заңды талаптарды себепсіз елеусіз қалдырса, бұл оның тікелей жауапкершілігін туындатады.
Заңсыз әрекеттерден келген залалды өтеу
Заң сот орындаушысына атқарушылық іс жүргізуге қатысушыларға және өзге де үшінші тұлғаларға келтірілген барлық залалды өтеу міндетін жүктейді. Мұндай міндет мынадай жағдайларда туындайды:
- жасалған атқарушылық әрекеттер Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келсе;
- осы заңға қайшы әрекеттердің тікелей салдарынан іске қатысушыларға немесе басқа адамдарға мүліктік зиян келтірілсе;
- заңсыз әрекет пен туындаған залалдың арасында тікелей себеп-салдарлық байланыс болса.
Бұл норма тек қарыз өндіруші мен борышкерді ғана емес, сонымен қатар сот орындаушысының қате әрекетінен мүлкіне немесе қаржысына заңсыз шектеу қойылған кез келген бөгде тұлғалардың да мүддесін қорғайды.
Тараптар үшін практикалық мәні
Қарызды өндіру немесе орындау барысында жеке сот орындаушысы заңсыз шешім қабылдап, соның салдарынан мүлік бүлінсе, заңсыз өткізілсе немесе қаржылық шығын орын алса, зардап шеккен тарап залалды өндіріп алуды талап етуге құқылы.
Сондықтан сот орындаушысының әрбір атқарушылық әрекеті заң аясында нақты негізделуі тиіс. Заң талабын ескермеу сот орындаушысының өзіне тікелей қаржылық әрі заңды ауыртпалық әкеледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі