Жол-көлік оқиғалары тек рөлдегі жүргізушінің абайсыздығынан туындамайды. Қазақстан Республикасының «Жол жүрісі туралы» заңының 19-бабына сәйкес, жол жүрісі саласындағы тәуекелдер жобалаудан бастап көлікті күтіп-ұстауға дейінгі бүкіл тізбекті қамтиды. Заң апаттардың орын алуы мен олардың ауыр зардаптарына тікелей ықпал ететін он бір нақты қызмет бағытын белгілеген.
Көлік құралдарының сапасы, сауда және техникалық қадағалау
Көліктің сенімділігі оны зауытта жасап шығару кезеңінен басталады. Сондықтан заңнама жаңа көліктерді жобалайтын, өндіретін ұйымдардың, сондай-ақ сәйкестікті растау жөніндегі органдар мен сынақ зертханаларының қызметіндегі қауіптерді нақты атайды. Егер өндіріс процесі немесе бақылау жүйесі жетілмесе, бұл көліктің конструкциялық ақауына және апатқа себеп болуы мүмкін.
Бұдан бөлек, көлікті пайдалану және жөндеу кезеңінде мынадай субъектілердің тәуекелдері туындайды:
- Жөндеу және техникалық қызмет көрсету ұйымдары: көлік жасаушы зауыт нормаларын, техникалық регламенттер мен ластаушы заттар шығарындыларына қойылатын талаптарды бұзу;
- Техникалық қарап тексеру орталықтары: заң талаптарын бұза отырып, механикалық көлік құралдарын сапасыз тексеруден өткізу немесе бақылау желілерін дұрыс ұйымдастырмау;
- Сауда ұйымдары: техникалық қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін көліктерді, олардың қосалқы бөлшектері мен жабдықтарын сату.
Тасымалдаушылар мен көлік иелеріне қойылатын талаптар
Жүк пен жолаушы тасымалдайтын мекемелер техникалық ақауы бар көлікті желіге шығарса немесе денсаулығы көлікті қауіпсіз басқаруға жарамайтын адамдарға рұқсат берсе, жолдағы қауіпті бірнеше есе күшейтеді. Сонымен қатар заңда жеке және заңды тұлғаларға қатысты жолдар мен көлік құралдары иелерінің тәуекелі арнайы бекітілген. Бұл апат жасаудың жоғары қаупін туғызатын шарттармен бірге көлікті немесе жолды пайдалану салдарынан болатын қатерлерді қамтиды.
Жол инфрақұрылымы мен құрылыс жұмыстары
Инфрақұрылым сапасы көлік ағынының қауіпсіздігіне тікелей әсер етеді. Заң жобалау және құрылыс ұйымдарының мынадай тәуекелін айқындайды: жолдар мен жол инфрақұрылымы объектілерін жол жүрісі қауіпсіздігінің талаптарын ескермей жобалау, салу, жөндеу немесе қайта жаңарту. Сондай-ақ автомобиль жолдарын, теміржол өтпелерін және басқа да жол құрылыстарын басқарушылар оларды пайдалану талаптарын бұзып ұстаған кезде ортақ қауіпсіздікке нұқсан келеді.
Медициналық және білім беру саласындағы қатерлер
Жол қауіпсіздігі адамның дайындығы мен көмекке мұқтаж сәттегі әрекеттерге де тәуелді. Медициналық мекемелерге қатысты екі бағыт бекітілген:
- Жол-көлік оқиғасы салдарынан зардап шеккендерге дер кезінде медициналық көмек көрсетпеу;
- Көлік құралын басқаруға медициналық қарсы көрсетілімдері немесе шектеулері бар адамдарды жол жүрісіне қатысуға жіберу.
Оқу ұйымдарына жүргізуші болуға үміткерлер мен балаларды жол жүрісі қағидаларына белгіленген талаптарды бұза отырып, сапасыз оқыту тәуекелі жүктеледі. Заңның 19-бабының 2-тармағына сәйкес, аталған тәуекелдерді басқару жүйесі осы заңмен реттеледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі