Азаматтық іс жүргізуде соттың талап қоюды қамтамасыз ету шараларын қолдануы тараптардың мүддесіне тікелей әсер етеді. Егер сот шығарған ұйғарыммен тараптар келіспесе, оған апелляциялық сатыдағы сотқа жеке шағым беруге немесе прокурордың өтінішхат келтіруіне заң жүзінде мүмкіндік бар. Бұл ретте апелляциялық саты қабылдаған шешім түпкілікті болып саналады.
Шағым беру мерзімін есептеу ерекшелігі
Сот практикасында талап қоюды қамтамасыз ету шаралары көбінесе жауапкерге немесе өзге мүдделі тұлғаларға алдын ала ескертусіз, жедел түрде қаралуы мүмкін. Заң осындай жағдайларда құқықты қорғау тетігін нақтылаған.
Егер талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарым шағым берген тұлғаға хабарланбай шығарылған болса, шағым жасау мерзімі жалпы тәртіппен емес, сол адамға соттың ұйғарымы туралы белгілі болған күннен бастап есептеледі. Бұл ереже сот актісінен бейхабар қалған тараптың өз құқығын мерзімді өткізіп алмай қорғауына жол ашады.
Жеке шағымның орындалуға әсері: тоқтатыла ма, әлде жалғаса ма?
Сот ұйғарымының мазмұнына қарай шағым түсірудің салдары екі түрлі болады. Осы тұсты шатастырмау іс жүргізу барысында аса маңызды:
- Қамтамасыз ету туралы ұйғарым: Мұндай ұйғарымға жеке шағымның берілуі оның дереу орындалуын тоқтатпайды. Яғни, шағым қаралып жатқан кезде де сот белгілеген шектеулер немесе қамтамасыз ету шаралары өз күшінде қала береді.
- Күшін жою немесе шараны ауыстыру туралы ұйғарым: Егер сот қамтамасыз етудің күшін жою немесе бір шараны екіншісіне ауыстыру туралы ұйғарым шығарса, оған жеке шағым түсіру немесе прокурордың өтінішхат келтіруі ұйғарымның орындалуын бірден тоқтата тұрады.
Іс материалдарын апелляцияға жіберу
Талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі дау негізгі сот процесін толық тежемеуі тиіс. Осы себепті қабылданған ұйғарымға қатысты қажетті құжаттар мен материалдар негізгі істен бөлініп алынады.
Бөлінген материалдар түскен жеке шағыммен бірге апелляциялық сатыдағы сотқа қарау үшін жолданады. Бұл тәсіл бір мезгілде негізгі істің жүруіне кедергі келтірмей, даулы ұйғарымның заңдылығын жеке өндірісте жедел әрі түпкілікті тексеруге мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі