Жер телімін немесе ғимаратты бірнеше дербес бөлікке бөлу, сондай-ақ көршілес мүліктерді бір кешенге қосу заң жүзінде бірден күшіне енбейді. Жылжымайтын мүлік объектілерін біріктіруді және бөлуді тіркеу құқықтық кадастрға ресми мәлімет енгізілген сәттен бастап қана заңды факт болып танылады. Оған дейін жүргізілген кез келген нақты өзгеріс құқықтық салдар тудырмайды.
Құқықтық мәртебенің өзгеру сәті
Меншік иесі екі жер телімін қосып үлкен нысан салғысы келсе немесе бір үй-жайды екіге бөліп сатуды жоспарласа, ең алдымен өзгерісті құқықтық кадастрда бекітуге міндетті. Мүліктің нақты шекарасы қағазда немесе жерде өзгергенімен, тіркеу органы тиісті жазба жасамаса, бастапқы объектілер заң тұрғысынан бұрынғы күйінде қала береді.
Жаңадан құрылған жылжымайтын мүлікке құқықтар толық ресімделіп, кадастрға енген кезде ғана бұрынғы объектілер өз қызметін тоқтатады. Осы сәттен бастап қана иесі жаңа объектілерге еркін билік ету құқығына ие болады.
Қандай жағдайларда тіркеуге жол берілмейді?
Заңнама объектілерді біріктіру немесе бөлу кезінде мемлекеттік тіркеуден бас тартуға негіз болатын бірнеше нақты талапты бекітеді:
- Объектілердің сабақтас болмауы немесе құқықтардың әртектілігі. Біріктірілетін мүліктер өзара шектесіп, түйісіп жатпаса не оларға қатысты құқық түрлері әртүрлі болса, оларды бір бүтінге айналдыруға заң жол бермейді.
- Сәйкестендіру құжаттарының болмауы. Жер учаскелерін біріктіру немесе бөлу жаңадан пайда болған объектілерге сәйкестендіру құжаттарын жасамай жүргізілсе, тіркеу тоқтатылады.
- Құрылыс және сәулет талаптарының бұзылуы. Бастапқы және жаңа объектілерді өзгерту барысында Қазақстанның сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы заң нормалары ескерілмесе, тіркеу мүмкін емес.
- Өзге тұлғалардың құқықтары мен мүдделерінің ескерілмеуі. Егер мүлікте өзге тұлғалардың шектеулі мүліктік немесе басқа да заңды құқықтары болса, олардың заңмен кепілдендірілген мүддесі сақталуға тиіс. Бұл талап әсіресе кепіл ұстаушылардың, жалға алушылардың, сервитут иелерінің немесе өзге де пайдаланушылардың мүдделеріне тікелей қатысты.
Ауыртпалықтар жаңа нысандарға қалай ауысады?
Егер бөлінетін немесе біріктірілетін мүлікке кепіл салынған болса, ол жалдауда тұрса немесе сервитут сияқты шектеулерге ие болса, бұл жағдай қайта құру кезінде автоматты түрде жойылмайды. Заң бойынша тіркеуші орган жаңадан жасалатын тіркеу парақтарына қолданылуы сақталатын ауыртпалықтар туралы жазбаларды толық көшіріп жазады.
Сонымен қатар, жарамдылығын жоймаған және өз мағынасын сақтап қалған басқа да жазбалар жаңа құжаттарға ауыстырылады. Бұл үшінші тұлғалардың заңды құқықтарын қорғауға және жылжымайтын мүлікке қатысты міндеттемелерден жалтаруға жол бермеуге бағытталған.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі