Жылжымайтын мүлік кепілі – міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ететін заңды құрал. Кепіл құқығы заңды күшіне енуі үшін ол құқықтық кадастрда ресми түрде есепке алынуы керек. Бұл талап орындалмаса, кепіл ұстаушының да, мүлік иесінің де құқықтары толыққанды қорғалмайды.
Кепілді мемлекеттік тіркеу «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» және «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» заңдарда белгіленген жалпы ережелер мен нақты ерекшеліктерге сай жүргізіледі.
Құқықтық кадастрда тіркелетін объектілер
Тіркеу тек мүліктің өзіне салынатын ауыртпалықпен шектелмейді. Егер несиелік немесе өзге де қатынастарда ипотека куәлігі қолданылса, оған қатысты бірқатар әрекеттер де міндетті мемлекеттік тіркеу объектісіне жатады:
- жылжымайтын мүлік кепілінің өзі;
- ипотека куәлігін беру процесі;
- ипотека куәлігін кепілге қою және оны басқа тұлғаға табыстау.
Кепіл заты саналатын жылжымайтын мүлікке құқықтардың немесе құқық ауыртпалықтарының пайда болуы, өзгеруі мен тоқтатылуы тиісті заңнамалық актілер талаптарына сәйкес құқықтық кадастрға енгізіледі.
Кепіл шарттары өзгергенде қайта тіркеу қажет пе?
Кепіл қатынастары кезінде бастапқы келісімнің талаптары өзгеруі мүмкін. Заң бойынша кейбір өзгерістерді құқықтық кадастрда міндетті түрде қайта тіркеу талап етіледі:
- кепіл заты ауыстырылғанда;
- қатысушылар құрамы немесе негізгі міндеттеменің қолданылу (орындалу) мерзімі өзгергенде;
- негізгі міндеттеменің мөлшері өзгергенде (банктер туралы заңда көзделгендей, шетел валютасымен берілген ипотекалық қарыз бойынша ақшалай міндеттеменің азаюын қоспағанда).
Қатысушылар құрамы мен міндеттеменің орындалу мерзімінің өзгеруіне қатысты тіркеу талабы банк, микроқаржылық және коллекторлық қызмет туралы заңдарда арнайы белгіленген жекелеген нормаларға қолданылмайды. Ал шарттағы басқа да қосымша өзгерістерді тараптар өз қалауы бойынша тіркей алады.
Ипотека куәлігінің күшін тоқтату тәртібі
Тіркеуші орган негізгі міндеттеме толық орындалғанда немесе кепіл заты жоғалған, жойылған не бүлінген жағдайда кепілді тоқтатумен қатар ипотека куәлігінің күшін жою туралы да жазба жасайды.
Сонымен бірге, егер ипотека куәлігінен туындайтын талаптар негізгі міндеттемені орындау мерзімі жеткен күннен бастап бір ай өткенге дейін борышкерге қойылмаса, тіркеуші орган куәліктің күшін тоқтатуға міндетті. Мұндай негіз бойынша күші тоқтатылған ипотека куәлігімен бұдан былай ешқандай операция тіркелмейді.
Кепіл туралы жазбаны өтеу негіздері
Құқықтық кадастрдағы кепіл жазбасын жою мүлікті ауыртпалықтан толық босатады. Бұл әрекет келесі заңды негіздер бойынша жүзеге асырылады:
- борышкер негізгі міндеттемені орындап, осыған байланысты кепіл ұстаушы өтініш бергенде;
- мүліктен өндіріп алу заңда белгіленген тәртіппен жүргізілгенде;
- кепіл шарты бұзылған кезде;
- Азаматтық кодекстің 322-бабында көрсетілген өзге де негіздер туындағанда.
Осылайша, жылжымайтын мүлікке кепіл ауыртпалығын салу немесе оны алып тастау әрбір нақты өзгерістің заңдылығы мен орындалу негіздеріне тікелей байланысты.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі