Қоршаған ортаға әсер ететін кез келген жоба немесе мемлекеттік бастама қоғамның тікелей назарында болуға тиіс. Қазақстан Республикасының Экология кодексі мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар қабылдайтын шешімдерге азаматтар мен қоғамдық ұйымдардың араласуына тікелей құқықтық негіз береді.
Бұл тетік қоршаған табиғи ортаны қорғау мәселелерін жабық кабинеттерде емес, ашық талқылау арқылы шешуге жағдай жасайды.
Кім «мүдделі жұртшылық» саналады?
Заң бойынша экологиялық шешімдер қабылдау процесіне кез келген адам өздігінен қатыса алмайды, бұл құқық ең алдымен «мүдделі жұртшылыққа» беріледі. Кодекске сәйкес, бұл ұғымға екі негізгі санат кіреді:
- қабылданатын шешімдер мүддесін қозғайтын немесе қозғауы мүмкін, сондай-ақ шешім шығару процесіне қатысуға мүдделі жұртшылық өкілдері;
- жарғылық мақсаттарының ішінде қоршаған ортаны тұтастай немесе оның жекелеген элементтерін қорғауға жәрдемдесу қарастырылған коммерциялық емес ұйымдар.
Демек, табиғатты қорғау бағытында жұмыс істейтін үкіметтік емес ұйымдар осы норма негізінде ресми түрде мүдделі тарап мәртебесіне ие болады.
Пікір мен ескертуді қалай ұсынуға болады?
Экологиялық бағалау жүргізу барысында және заңда көзделген өзге де рәсімдер шеңберінде мүдделі жұртшылық өз көзқарасын еркін жеткізуге құқылы. Тұрғындар мен ұйымдар жоспарланған қызметке қатысты кез келген маңызды ескертуді, фактілік ақпаратты, дербес талдауды немесе пікірді білдіре алады.
Бұл пікірлер келесі нысандарда қабылданады:
- жазбаша немесе электрондық нысанда ресми жолдау арқылы;
- ауызша нысанда, оның ішінде заңнамада көзделген жағдайларда қоғамдық тыңдауларды өткізу барысында.
Мемлекеттік органдарға жүктелетін міндеттер
Жұртшылықтың пікірін жай ғана тыңдап, елеусіз қалдыруға болмайды. Заң мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдарға екі маңызды талап қояды:
Біріншіден, қабылданған ресми шешімде жұртшылықтың қатысу нәтижелері міндетті түрде көрсетілуге тиіс. Яғни, азаматтар енгізген ұсыныстар мен ескертулер құжатта көрініс табуы қажет.
Екіншіден, шешім қабылдаған орган немесе лауазымды адам бұл туралы мүдделі жұртшылыққа дереу хабарлауға міндетті. Хабарламамен бірге шешімнің мәтіні ғана емес, сонымен бірге оның негізіне алынған себептер мен ресми дәлелдер (аргументтер) қоса ұсынылуы шарт.
Мұндай ашықтық шешімнің қандай дәлелдерге сүйеніп шығарылғанын көруге және қоғам мен мемлекет арасындағы жауапкершілікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі