Мұрагерлікке қатысты істерде уақыт шегі шешуші рөл атқарады. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бойынша мұраны қабылдау мерзімі жалпы ережеге сай мұра ашылған күннен бастап алты айды құрайды. Бұл мерзім мұрагерге өз құқығын реттеп, мүлікті қабылдауға ниет білдіруі үшін беріледі.
Мұраның ашылуы және мерзімнің басталу сәті
Азамат қайтыс болған кезде мұра ашылды деп есептеледі және заңда көрсетілген алты айлық уақыт есебі басталады. Егер азаматтың болжамды қайтыс болған күні анықталған болса, мұра мұра қалдырушы қайтыс болған күннен бастап алты айдың ішінде қабылдануы мүмкін.
Уақытты дұрыс есептеу мұрагер үшін құқықтық салдар тудырмаудың басты шарты саналады. Белгіленген күннен бастап алты ай өткен соң мұраны қабылдау қиындауы немесе қосымша дау туғызуы мүмкін.
Азамат қайтыс болды деп сот жариялаған кездегі ереже
Егер адам ұзақ уақыт хабар-ошарсыз кетіп, оны қайтыс болды деп сот таныған жағдайда, мерзімді есептеудің өзіндік тәртібі қолданылады. Бұл ретте мұраны қабылдау мүмкіндігі азаматты қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешімі заңды күшіне енген күннен бастап алты ай ішінде іске асады.
Дегенмен заңда бір маңызды ескертпе бар: сот өз шешімінде азаматтың қайтыс болу күні ретінде өзге бір нақты мерзімді немесе күнді көрсеткен болса, есеп сол көрсетілген күннен басталады. Сондықтан сот шешімінің қарар бөлігінде қандай күн жазылғанын нақтылау қажет.
Басқа тұлғаларға мұрагерлік құқық туындағандағы мерзім
Мұра қалдырушының тікелей мұрагерлері белгілі себептермен мүліктен тыс қалатын жағдайлар кездеседі. Егер мұрагерлік құқығы өзге тұлғаларға келесі себептердің салдарынан өтсе, оларға да жеке алты айлық мерзім ұсынылады:
- бастапқы мұрагер мұрадан ресми түрде бас тартқанда;
- мұрагер мұраны белгіленген мерзімде қабылдамағанда;
- мұрагер заң талаптары (Азаматтық кодекстің 1045-бабындағы негіздер) бойынша мұрадан шеттетілгенде.
Мұндай жағдайда алты айлық мерзім мұра қалдырушы қайтыс болған кезден емес, жаңа мұрагерлерде мұраға құқық туындаған күннен бастап есептеледі. Бұл ереже бастапқы мұрагердің бас тартуы немесе шеттетілуі салдарынан құқыққа ие болған кейінгі кезеңдегі туыстардың немесе өзге үміткерлердің заңды мүддесін қорғайды.
Мұрагерлік құқықты қорғау үшін әр жағдайда мерзімнің нақты қай күннен бастап жүретінін ажыратып алу маңызды. Құқық бұрынғы мұрагердің бас тартуынан ба, әлде сот шешімінің күшіне енуінен бе — соған байланысты алты айлық мерзімді есептеу сәті де өзгеріп отырады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі