Адам өмірден өткенде оның игілігімен бірге өтелмеген қаржылық міндеттемелері де мұрагерлік сипатқа ие болады. Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес, марқұмның мойнындағы қарызы оның қазасымен бірге жойылып кетпейді, бірақ заң мұрагерлерді өз қалтасынан артық шығын шығарудан қорғайтын нақты шек те қойған.
Кредиторлар талапты кімге қоя алады?
Мұра қалдырушының міндеттемелерінен туындайтын талаптарды кредит берушілер екі тарапқа бағыттай алады. Біріншіден, өсиетті орындаушыға немесе мұраны сенімгерлікпен басқарушыға жүгінуге құқылы. Екіншіден, бұл талаптар мұраны қабылдап алған мұрагерлердің өздеріне қойылады.
Бұл ретте мұрагерлер кредиторлар алдында ортақ борышқор ретінде жауап береді. Яғни, қарызды қайтару міндеті оларға мұралық үлестері аясында жүктеледі.
Жауапкершілік шегі: мұрагер жеке мүлкімен жауап бере ме?
Заңдағы ең басты қағида — мұрагердің жауапкершілік көлеміне қойылған шектеу. Мұрагерлер марқұмның қарыздары үшін шексіз жауап бермейді. Әрбір мұрагерге ауысқан борыш тек өзіне тиесілі болған мүліктің нақты нарықтық немесе бағаланған құнының шегінде ғана өтеледі.
Егер мұраға қалған мүліктің құны марқұмның борышынан аз болса, кредиторлар жетпеген соманы мұрагердің өзіне тиесілі жеке мүлкінен талап ете алмайды. Бұл норма мұрагерді бөтен борыштың ауыртпалығынан заңдық тұрғыда сақтайды.
Мүлікті тіркеуден жалтару: кредиторлардың мәжбүрлеу құқығы
Кейде мұрагерлер қарызды өтемеу немесе уақыт созу үшін мұралық мүлікті немесе оған деген құқықтарды өз атына ресми тіркеуден әдейі жалтаруы мүмкін. Заң шығарушы мұндай жағдайды да ескерген.
Егер мұра алған азаматтар құқықтарды ресімдеуден және мемлекеттік тіркеуден бас тартса немесе процесті кешіктірсе, мұра қалдырушының кредиторлары ол мүлікті немесе құқықтарды мәжбүрлеп тіркеуді талап етуге толық құқылы. Бұл тетік борышты өндіріп алуды заң аясында аяғына дейін жеткізу үшін қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі