Мұра ашылған кезде барлық мұрагер бір жерден табыла бермейді. Кейбірінің тұратын жері белгісіз болса, енді бірі шақырту алса да бөліске келмеуі мүмкін. Мұндай жағдайда қалған туыстардың мүлікті өз бетінше иемденіп кетуіне заң жол бермейді: Азаматтық кодекстің 1077-бабы болмаған мұрагерлердің құқықтары мен олардың үлесін сақтау тетіктерін нақты бекіткен.
Мұрагердің тұратын жерін анықтау кімге жүктеледі?
Егер мұрагерлердің арасында қайда тұратыны белгісіз адамдар болса, заң бойынша оларды іздестіру міндеті бірнеше тарапқа бірдей жүктеледі. Қалған мұрагерлер, өсиетті орындаушы (мұраны басқарушы) және нотариус болмаған адамның тұратын жерін анықтауға әрі оны мұрагерлікке шақыруға қисынды шаралар қолдануға міндетті. Яғни, «хабары жоқ» деп үлесті бірден өзара бөліп алу заңсыз саналады.
Хабарлама берілгеннен кейінгі үш айлық мерзім
Іздестіру нәтижесінде болмаған мұрагердің мекенжайы анықталып, ол мұрагерлікке ресми шақырылған жағдайда арнайы тәртіп қолданылады. Егер бұл адам заңда көзделген мерзімде мұрадан бас тартпаса, қалған мұрагерлер оған мұраны бөлісу ниеті бар екенін хабарлауға міндетті.
Осы хабардар ету сәтінен бастап болмаған мұрагерге үш ай уақыт беріледі. Егер ол үш айдың ішінде мұраны бөлу туралы келісімге қатысқысы келетінін қалған мұрагерлерге білдірмесе, қалған мұрагерлерге мынадай құқық беріледі:
- болмаған мұрагерге тиесілі заңды үлесті бөлек шығару;
- қалған мүлікті өзара келісім бойынша өз арасында бөлісу.
Бір жыл ішінде із-түзсіз болған мұрагердің үлесі
Кейде барлық шараға қарамастан, адамның қайда жүргенін анықтау мүмкін болмай жатады. Егер мұра ашылған күннен бастап бір жыл өткенге дейін болмаған мұрагердің тұратын жері анықталмаса және оның мұрадан бас тартқаны жөнінде ешқандай мәлімет болмаса, қалған мұрагерлер бөлісті жүргізуге құқылы. Бұл жағдайда да болмаған азаматтың заңды үлесі міндетті түрде бөлек шығарылып, қалған мүлік өзара келісім негізінде бөлінеді.
Іште қалған нәрестенің мұрагерлік құқығы
Заңда көзделген ерекше жағдайдың бірі — іште қалған, бірақ әлі өмірге келмеген баланың құқығы. Мұндай мұрагер болған кезде мұраны бөлісу ісі ол туғанға дейін толық тоқтатылады:
- мұраны бөлу тек нәресте дүниеге келгеннен кейін ғана жүргізіледі;
- егер іште қалған мұрагер тірі туса, қалған мұрагерлер тек оған тиесілі мұралық үлесті бөліп шығарған соң ғана бөлісті рәсімдей алады;
- жаңа туған баланың мүддесін қорғау үшін бөліске қатысуға қорғаншылық және қамқоршылық органның өкілі шақырылуы мүмкін.
Осылайша, мұрагердің хабар-ошарсыз кетуі немесе дүниеге әлі келмеуі оның заңды мұра үлесін жоймайды. Мұраны бөлуге кіріспес бұрын барлық мұрагерді іздестіру мен олардың үлесін заң бойынша қорғау — болашақта туындайтын даулардың алдын алатын басты талап.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі