Қазақстанның сақтық аймағы шегінде жер қойнауын пайдалану операцияларын жүргізетін кәсіпорындар үшін заңнама ерекше қатаң экологиялық міндеттемелер белгілейді. Бұл аумақта жұмыс істейтін компаниялар табиғи су деңгейі көтерілген кезде теңіз акваториясының ластануына жол бермеуге немесе мұндай қауіпті барынша азайтуға тікелей міндетті.
Су деңгейінің көтерілу қаупі және негізгі міндет
Сақтық аймағы теңіз жағалауымен тікелей шектесетін болғандықтан, мұндағы кез келген өндірістік немесе барлау әрекеті гидрологиялық өзгерістермен тығыз байланысты. Табиғи себептерге немесе маусымдық құбылыстарға байланысты су деңгейі көтерілген жағдайда, өндірістік алаңдар мен инфрақұрылым теңіз ортасына қауіп төндірмеуі керек.
Сондықтан жер қойнауын пайдаланушы өзінің барлық техникалық және технологиялық шешімдерін ықтимал су басу тәуекелін ескере отырып жоспарлауға тиіс. Бұл операцияларды кез келген су тасқыны немесе деңгей ауытқуы кезінде ластаушы заттардың теңізге төгілуіне тосқауыл қоятындай деңгейде ұйымдастыру дегенді білдіреді.
Кінәсіз жауапкершілік қағидаты
Заңнамадағы ең маңызды құқықтық ерекшелік — жауапкершіліктің кінәге байланыстырылмауы. Егер жер қойнауын пайдаланушының келісімшарттық аумағынан теңіз ластанатын болса, кәсіпорын өзінің кінәсінің болған-болмағанына қарамастан толық жауапты болады.
Аталған норма келесідей зардаптарды өтеу міндетін жүктейді:
- қоршаған ортаға келтірілген залалды толық көлемде өтеу;
- ластану салдарынан жеке тұлғаларға келтірілген шығындарды өтеу;
- ластанудан зардап шеккен заңды тұлғалардың шығындарын өтеу.
Практикалық салдары мен тәуекелдері
Азаматтық және экологиялық құқықта кінәнің болуы әдетте жауапкершілікке тартудың негізгі шарты саналады. Алайда сақтық аймағындағы бұл ереже жер қойнауын пайдаланушыға абсолютті сипаттағы тәуекел жүктейді. Тіпті оқиға күтпеген табиғи апаттан немесе үшінші тұлғалардың әрекетінен туындаса да, егер ластану ошағы компанияның келісімшарттық аумағында орналасқан болса, залалды өтеу жүктемесі тікелей операторға түседі.
Осыған байланысты сақтық аймағында қызмет атқаратын субъектілер үшін экологиялық қауіпсіздік жүйесін алдын ала қамтамасыз ету — таза формалды шара емес, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен үздіксіз жұмысының басты кепіліне айналады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі