Азаматтар еңбекке қабілеттілігінен немесе жұмысынан айырылған кезде мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы тағайындалатын төлемдер – олардың ең негізгі күнкөріс көзі. Сондықтан заңнама бұл қаражатты және білім алушылардың стипендиясын кез келген борыш бойынша жаппай өндіріп алудан қорғайды. Әлеуметтік төлемдерді өндіріп алу тек заңда нақты көрсетілген ерекше жағдайларда ғана мүмкін болады.
Қандай төлемдер ерекше қорғауға алынған?
«Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңның 97-бабына сәйкес, өндіріп алу шектеулері келесі кіріс түрлеріне қатысты қолданылады:
- еңбекке қабілеттілігінен айырылу жағдайы бойынша міндетті әлеуметтік сақтандыру төлемдері;
- жұмысынан айырылу жағдайы бойынша төленетін әлеуметтік төлемдер;
- оқушылардың стипендиялары.
Бұл қаражат адамның қиын өмірлік жағдайдағы немесе оқу кезіндегі минималды қажеттіліктерін өтеуге бағытталғандықтан, оларды жалпы тәртіппен толықтай бұғаттауға немесе басқа міндеттемелер үшін шегеруге заң жол бермейді.
Төлемдерден қай кезде өндіріп алу жүргізіледі?
Аталған әлеуметтік төлемдер мен оқушы стипендияларынан қарыз өндіріп алу тек сот шешімі болған жағдайда және қатаң белгіленген үш талап бойынша ғана жүзеге асырылуы мүмкін:
- алименттерді өндіріп алу;
- азаматтың мертігуінен немесе денсаулығының өзгеше зақымдануынан келтірілген зиянды өтеу;
- асыраушысының қайтыс болуы салдарынан келтірілген зиянды өтеу.
Сонымен қатар, аталған талаптар бойынша өндіріп алу төлем көзінен тікелей ұсталатын тәртіппен ғана орындалады. Яғни сот шешімі негізінде белгіленген сома төлем жасалатын мекеме немесе қор деңгейінде ұсталады.
Басқа берешектер бойынша ұстап қалуға бола ма?
Заң нормасының түпкі мәні – өндіріп алу мүмкіндігін шектеулі санатпен ғана шектеу. Егер атқарушылық іс қарапайым азаматтық-құқықтық дауларға, банктік несиелерге, микроқаржы ұйымдарына немесе коммуналдық қызмет қарыздарына байланысты қозғалса, олар бойынша еңбекке қабілеттілігінен, жұмысынан айырылу төлемдері мен стипендиялардан ұстау жүргізілмейді.
Борышкер азаматтар өздеріне тиесілі әлеуметтік жәрдемнің мәртебесін және заңдағы осы шектеуді білуі тиіс. Бұл әлеуметтік қолдаудың мақсатты сипатын сақтап, азаматтың өмір сүруіне қажетті қаражатсыз қалмауын қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі