Шет елде қылмыс жасап, Қазақстан аумағына келген адам заңды жауапкершіліктен тыс қалмайды. Халықаралық құқықтық ынтымақтастық аясында шет мемлекеттің құзыретті мекемесі іс материалдарын Қазақстанға жолдап, қылмыстық қудалауды осы елде жалғастыруды сұрай алады. Мұндай сұрау салуларды қарау және қабылдау процесі Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 598-бабымен қатаң реттеледі.
Өтінішті қарауға кім уәкілетті?
Шет мемлекеттің құзыретті мекемесінен түскен қылмыстық қудалауды жалғастыру туралы сұрау салуды тек Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры немесе уәкілетті прокурор қарайды. Бұл норма шетелдік өтініштердің құзыретті деңгейде зерделенуін және азаматтардың құқықтары мен мемлекеттің заңнамалық мүдделерінің сақталуын қамтамасыз етеді.
Іс жүргізуді қабылдаудың міндетті шарттары
Шет мемлекеттің сұрау салуы түскен бойда іс бірден өндіріске алынбайды. Қылмыстық іс жүргізуді қабылдау үшін заңмен бекітілген бірқатар негіздер мен шарттардың болуы талап етіледі:
- Адамның Қазақстан азаматы болуы: Қылмыстық жауаптылыққа тартылатын тұлға Қазақстан Республикасының азаматы болып табылса және ол ел аумағында жүрсе, қудалау отандық заң аясында қабылдануы мүмкін.
- Шетелдік немесе азаматтығы жоқ адамдар: Егер іске қатысы бар адам шетелдік немесе азаматтығы жоқ тұлға болып, Қазақстан аумағында жүрсе, ал оны шет мемлекетке экстрадициялау кодекске немесе халықаралық шарттарға сәйкес мүмкін болмаса (немесе ұстап беруден ресми бас тартылса), іс қабылдануы ықтимал.
- Қайта қудалауға жол бермеу кепілдігі: Сұрау салушы мемлекет Қазақстанда сот үкімі шығарылған жағдайда, аталған адамның сол қылмысы үшін өз елінде қайтадан қудаланбайтынына нақты кепілдік беруге тиіс. Бұл бір құқық бұзушылық үшін екі рет жауапқа тартылмау қағидасын қорғайды.
- Қос қылмыстылық қағидаты: Сұрау салуда сипатталған іс-әрекет Қазақстан Республикасының қылмыстық заңы бойынша да қылмыс болып танылуы шарт. Егер ол біздің заң бойынша қылмыс санатына жатпаса, іс жүргізуді жалғастыруға жол берілмейді.
Сұрау салу мақұлданғаннан кейінгі қадамдар
Егер Бас Прокурор немесе уәкілетті прокурор шет елден түскен өтінішті негізді деп тапса, сұрау салу қанағаттандырылады. Бұдан кейін Бас прокуратура заңда көзделген тәртіппен тиісті құзыретті органға сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізуді тапсырады.
Шешім қабылданған соң бұл туралы сұрау салушы шет мемлекеттің құзыретті органына ресми түрде хабарланады. Осылайша, қылмыстық қудалау тоқтатылмай, Қазақстан Республикасының заңнамалық талаптарына сәйкес жалғасады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі