Дара кәсіпкер өзіне алған міндеттемелерді орындай алмай, дәрменсіздікке ұшыраған кезде заң бойынша банкрот деп танылуы мүмкін. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бұл рәсімнің басталу негізін, кәсіпкер ретіндегі тіркеудің жойылу сәтін және ең бастысы — бизнеспен байланысты емес жеке қарыздардың кейінгі тағдырын айқын реттейді.
Банкрот деп тану негізі және кәсіпкер тіркеуінің жойылуы
Дара кәсіпкердің банкроттығы оның қаржылық дәрменсіздігі салдарынан басталады. Мұндай процесс оңалту және банкроттық туралы заңнамада белгіленген қағидаларға сәйкес ерікті түрде де, мәжбүрлі тәртіппен де жүзеге асырылуы мүмкін.
Рәсімнің басты құқықтық салдары ретінде кәсіпкер мәртебесінің тоқтатылуын атауға болады. Дара кәсіпкердің банкроттық рәсімінің аяқталғаны туралы сот ұйғарымы заңды күшіне енген күннен бастап, азаматты дара кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеудің күші біржола жойылады.
Кәсіпкерлік қызметке жатпайтын міндеттемелердің жағдайы
Дара кәсіпкер банкроттық рәсіміне түскен кезде оның тек кәсіпкерлікке қатысты берешектері ғана қаралмайды. Заң бойынша оның жеке кәсіпкерлік қызметімен байланысты емес міндеттемелері бойынша да кредиторлар талап қоюға толық құқылы. Ол үшін бір ғана басты шарт бар: мұндай міндеттемелер бойынша орындау мерзімі басталған болуы шарт.
Бұл ереже кредиторлардың мүддесін қорғап, борышкердің барлық мерзімі жеткен берешегін бір рәсім аясында анықтауға жол ашады.
Банкроттықтан кейін сақталатын қарыздар мен талаптар
Банкрот деп танылу кәсіпкердің барлық қарызын автоматты түрде кешіреді деген түсінік қате. Азаматтық кодекс жеке тұлғаның мүліктік жауапкершілігін сақтайтын ерекше тетікті қарастырған:
- Мәлімделмеген талаптар: Кәсіпкерлікпен байланысты емес кредиторлар банкроттық барысында өз талаптарын ресми түрде жарияламаса, олардың талап ету құқығы жойылмайды.
- Қанағаттандырылмаған талаптар: Кредитор талап қойғанымен, борышкердің мүліктік массасы қарызды толық өтеуге жетпесе, қалған сома күшінде қала береді.
Аталған қарыздар банкроттық рәсімдері аяқталғаннан кейін борышкерге жеке тұлға ретінде қайтадан өндіріп алуға қойылуы мүмкін. Заңдағы маңызды кепілдік — бұл талаптардың жалпы мөлшері борышкердің банкроттығы барысында нақты өтелген қанағаттандыру сомасына сәйкес азайтылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі