Қазақстанда Төрелік палата арбитраж институтының дамуын үйлестіретін, төрешілер мен тұрақты төреліктердің мүддесін қорғайтын негізгі ұйым саналады. «Төрелік туралы» заңның 12-бабында бекітілген Төрелік палатаның өкілеттіктері бұл құрылымның құқықтық мәртебесін, төрелік талқылауды ұйымдастыруға араласу шегін және басқару тәртібін айқындайды.
Палата жекелеген сот өндірісін алмастырмайды, бірақ дауларды шешудің баламалы тетігінің сапасы мен ашықтығына тікелей жауап беретін функционалдық өкілеттіктерге ие.
Кәсіби қауымдастықтың мүддесін қорғау және сала мониторингі
Төрелік палата отандық және халықаралық деңгейде төрешілер қауымдастығының атынан ресми өкілдік етеді. Заң талабына сәйкес, ұйым келесі бағыттар бойынша жұмыс жүргізеді:
- төрешілер мен тұрақты жұмыс істейтін төреліктердің мүдделерін мемлекеттік органдарда, шетелдік және халықаралық ұйымдарда білдіру және қорғау;
- еліміздегі төрелік қызметтің жалпы ахуалына мониторинг жасау;
- мамандардың кәсіби деңгейін арттыру мақсатында төрешілерді оқыту және біліктілігін жетілдіру;
- төрелік туралы заңнаманың жекелеген нормалары мен оны қолдану практикасы бойынша ұсынымдық мәні бар сараптама қорытындыларын ұсыну.
Төрешілер тізілімі және дауларды қарауға қатысу шегі
Төрелік палатаның маңызды өкілеттігінің бірі — тұрақты жұмыс істейтін төреліктердің төрешілері мен палата мүшелерінен тұратын бірыңғай дерекқорды қалыптастыру. Заң бойынша төрешілердің бұл тізілімі палатаның ресми интернет-ресурсында қазақ және орыс тілдерінде көпшілікке қолжетімді түрде орналастырылуға тиіс. Бұл талап дауласушы тараптарға білікті төрешіні таңдау мүмкіндігін береді.
Сонымен қатар заң палатаға төрелік үдеріске байланысты бірнеше тікелей өкілеттік береді:
- тұрақты жұмыс істейтін төреліктерде істерді сақтау қағидаларын бекіту;
- «Төрелік туралы» заңның 14-бабының 6-тармағында көрсетілген арнайы жағдайларда тізілімдегі немесе тұрақты төрелік құрамындағы адамдар арасынан төрешіні (төрешілерді) тағайындау;
- нақты дауды шешу үшін тағайындалған төрешінің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдау;
- құрылтай құжаттарында бекітілген және Қазақстан заңдарына қайшы келмейтін өзге де міндеттерді орындау.
Төрелік палатаны басқару органдары
Төрелік палатаның қызметі оның құрылымындағы өкілеттіктердің нақты бөлінуіне негізделген. Заңның 12-бабына сай басқару жүйесі мына органдардан құралады:
- мүшелердің жалпы жиналысы — ұйымның жоғары басқару органы;
- төраға басқаратын басқарма — палатаның күнделікті жұмысын қамтамасыз ететін тұрақты атқарушы орган;
- тексеру комиссиясы (немесе тексеруші) — ұйымның қаржы-шаруашылық қызметін ішкі бақылауды жүзеге асыратын орган.
Мұндай басқару тетігі кәсіби төрелік ортаның дербестігін қамтамасыз етуге және қаржылық тәртіпті бақылауда ұстауға бағытталған.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі