Жарғылық капиталында мемлекеттік үлесі бар акционерлік қоғам салық міндеттемесін уақытында орындамаса, қарызды өтеудің арнайы тетігі іске қосылады. Егер салық берешегінің мерзімі үш айдан астам уақыт өтсе, мемлекеттік орган берешекті акционерлік қоғамның жарияланған акциялары есебінен мәжбүрлеп өндіріп алу шараларына көшеді.
Бұл ереже квазимемлекеттік сектордағы компаниялардың бюджетке қарызын өтеу кезінде қаржылық тәртіпті күшейтуге және мемлекет мүддесін қорғауға бағытталған.
Мемлекеттік органның құқықтары және акцияларды мәжбүрлеп шығару
Салықтық бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган мерзімі өткен берешекті өтету үшін екі негізгі шараны қолдануға құқылы:
- қоғамның жарияланған акцияларына билік етуін шектеу туралы шешім қабылдау;
- егер жарияланған акциялар болмаса немесе берешекті жабуға жетпесе, акцияларды мәжбүрлеп шығартып, оларды кейіннен орналастыру туралы сотқа талап-арыз беру.
Сот шешімімен мәжбүрлеп шығарылған акцияларды мемлекеттік тіркеу заңда көзделген тәртіппен атқарылады. Осыдан кейін билік етуі шектелген немесе мәжбүрлеп шығарылған акциялар салық заңдарында белгіленген ережеге сай нарыққа орналастырылады.
Стратегиялық кәсіпорындар үшін қолданылатын арнайы шарт
Егер акционерлік қоғам қызметі ел экономикасы үшін стратегиялық маңызы зор салаға жатса, мемлекет қарызды қайтарудың өзге тәсілін қолдана алады. Мұндай жағдайда мемлекеттік орган Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен акцияларды сатылымға шығармай-ақ, мемлекет меншігіне мәжбүрлеп алып қою арқылы орналастыруға хақылы.
Мемлекет меншігіне алып қою рәсімі акция ұстаушылардың тізілімдер жүйесінде меншік құқығын тіркеу арқылы жүргізіледі. Акцияларға құқық республикалық мемлекеттік меншікке билік етуге Үкімет уәкілеттік берген арнайы мемлекеттік органның атына рәсімделеді.
Бағалау тәртібі және түскен қаражатты пайдалану
Берешекті өтеу үшін қажетті акциялардың санын және оларды орналастыру бағасын мемлекеттік орган қоғаммен келісе отырып айқындайды. Сондай-ақ мемлекеттік органның бастамасымен бұл бағаны белгілеу тәуелсіз бағалаушыға жүктелуі мүмкін. Бағалау қызметіне қатысты барлық шығынды борышкер қоғам өзі көтереді.
Акцияларды өткізуден түскен қаражат тек салық берешегін өтеуге бағытталады, оны басқа мақсаттарға жұмсауға тыйым салынады. Егер түскен сома берешектен асып кетсе, қалған айырма қоғамның кірісіне аударылады.
Берешек акцияларды сатудан түскен қаражат есебінен өтелген кезде немесе стратегиялық компанияның акцияларына мемлекеттің меншік құқығы тізілімдер жүйесінде тіркелген сәттен бастап толық өтелді деп есептеледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі