Әкімшілік сот ісін жүргізу барысында өз уәждері мен талаптарын дұрыс қорғау үшін дәлелдемелерді дер кезінде және заңға сай рәсімдеп тапсыру маңызды. Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 141-бабына сәйкес, сотқа құжаттарды ұсыну тәртібі нақты ережелерге бағынады. Бұл норма процеске қатысушылардың жауапкершілігін күшейтіп қана қоймай, істің әділ әрі ашық қаралуына кепілдік береді.
Судья белгілеген мерзім және одан кешігудің салдары
Процесс барысында жазбаша нысандағы өтінішхаттарды, қарсылықтарды, түсіндірмелерді және оларға байланысты материалдарды ұсыну үшін судья тараптарға қажетті мерзімді арнайы белгілейді. Бұл құжаттар сотқа қағаз түрінде немесе электрондық нысанда тапсырылуы мүмкін.
Егер тарап судья белгілеген мерзімді өткізіп алып, құжаттарды кейін жолдаса, олар автоматты түрде қараусыз қалмайды, бірақ белгілі бір қатаң шартпен ғана қабылданады:
- тарап құжатты сот белгілеген мерзімде неліктен ұсына алмағанын дәлелді түрде негіздеуге тиіс;
- кешіктірілген құжаттар сот шешім шығарғанға дейін түсуі қажет.
Осы екі шарт қатар орындалған жағдайда ғана мерзімі өткен құжаттарды сот қарауға қабылдайды. Сондықтан уақытты созбай, дәлелдемелерді алдын ала дайындау маңызды.
Өтінішхат пен қарсылыққа қоса берілетін құжаттарға қойылатын талаптар
Сотқа берілетін өтінішхаттар, қарсылықтар немесе түсіндірмелер жай ғана пікір ретінде қабылданбайды, олар міндетті түрде нақты дәлелдермен бекітілуі керек. Заң талабы бойынша, аталған құжаттарда сілтеме жасалатын мәліметтер мынадай түрде ұсынылуға тиіс:
- құжаттардың толық түпнұсқалары;
- белгіленген тәртіппен ресми расталған көшірмелері;
- құжаттардан ресми жасалған үзінді-көшірмелер.
Тиісті түрде расталмаған немесе толық емес материалдар сот үшін күмән тудыруы мүмкін. Сол себепті әрбір дәлелдің заңдық күшін сақтау — тараптың тікелей процестік міндеті.
Іс құжаттарымен танысу кепілдігі
Әкімшілік сот өндірісіндегі басты қағидаттардың бірі — тараптардың теңдігі мен жарыспалылығы. Заңға сәйкес, сот қарсы тараптан немесе басқа да қатысушылардан келіп түскен барлық құжатпен тараптардың толық танысуын қамтамасыз етеді.
Бұл ереже әрбір тарапқа өз қарсылығын дайындауға, жаңа дәлел келтіруге және сот процесінде тосын жағдайларға тап болмауға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі