Келісімшарт талаптары бұзылған кезде «бұған мен емес, қатардағы қызметкерім кінәлі» деп жауапкершіліктен жалтару мүмкін емес. Азаматтық айналымда компания немесе кәсіпкер үшін жұмыс істейтін адамдардың қимыл-әрекеті тікелей сол ұйымның немесе борышқордың өз әрекеті ретінде қарастырылады.
Бұл қағида міндеттемелердің орындалуына заңдық кепілдік беріп, шарттық қатынастардың сенімділігін қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 362-бабында бекітілген осы ереже серіктестер арасындағы жауапкершілік шекарасын нақты айқындайды.
Заң бойынша қызметкердің ісі кімнің әрекеті болып саналады?
Азаматтық заңнамаға сәйкес, борышқордың міндеттемесін орындау жүктелген лауазымды адамдарының немесе өзге де қызметкерлерінің әрекеттері тікелей борышқордың әрекеттері болып есептеледі. Яғни, сыртқы контрагент немесе тапсырыс беруші алдында қызметкер дербес тұлға ретінде емес, өзін жұмысқа тартқан борышқордың өкілі ретінде көрінеді.
Бұл норма лауазым дәрежесіне қарамай қолданылады: компания директоры, менеджер, курьер немесе техникалық қызметкердің міндеттемені орындау барысында жіберген кемшілігі тікелей борышқордың өз мойнына жүктеледі.
Борышқордың жауапкершілігі қай кезде туындайды?
Азаматтық кодекстің 362-бабы жауапкершіліктің басталу шартын нақтылайды. Борышқор қызметкерлерінің әрекеттері үшін мына жағдайларда құқықтық жауапкершілікке тартылады:
- Қызметкердің әрекеті міндеттеменің мүлдем орындалмауына алып келсе;
- Қызметкердің қателігі міндеттеменің тиісті дәрежеде орындалмауына себеп болса.
Егер тапсырылған тауар дер кезінде жеткізілмесе, қызмет сапасыз көрсетілсе немесе келісімшартта көзделген өзге де шарттар бұзылса, екінші тарап кінәні нақты орындаушыдан емес, келісімшарт жасасқан борышқордан талап етеді.
Несие беруші мен борышқор үшін практикалық мәні
Бұл қағида азаматтық қатынастарға қатысушыларға мынадай маңызды құқықтық салдар береді:
- Несие берушінің құқығын қорғау: Несие беруші борышқор ұйымның ішкі құрылымын, кімнің қандай бұйрық алғанын немесе кімнің жіберген қателігін зерттеуге міндетті емес. Ол талапты тікелей шарт бойынша жауапты тарапқа қояды.
- Борышқордың тәуекелі: Борышқор міндеттемені орындауға тартқан кадрларының кәсіби біліктілігіне, тәртібіне және іс-қимылына толықтай өзі жауап береді. Ішкі тәртіп бұзушылық серіктес алдындағы міндеттен босатпайды.
Нәтижесінде борышқордың өз қызметкерлері үшін жауапкершілігі азаматтық міндеттемелерді бұлжытпай орындаудың басты кепілі болып табылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі