Қазақстан Республикасының тұрғын үй заңнамасы баспанаға меншік құқығының туындауынан бастап, ортақ мүлікті күтіп-ұстау мен қызметтік баспана беруге дейінгі негізгі ережелерді айқындайды. Бұл нормалар қарапайым азаматтардың, меншік иелерінің, заңды тұлғалар мен мемлекеттік органдардың өзара құқықтық қатынастарын бір жүйеге келтіреді.
Заңнама реттейтін негізгі бағыттар
«Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңның 1-бабына сәйкес, тұрғын үй саласындағы құқықтық реттеу мынадай шешуші бағыттарды қамтиды:
- тұрғын үйлерге меншік құқығының немесе оларды пайдалану құқығының пайда болуы мен тоқтатылу негіздері;
- пәтерлерді, тұрғын емес үй-жайларды, орынтұрақ орындары мен қоймаларды пайдалану, сондай-ақ коммуналдық қызметтерді алу тәртібі;
- жеке және көппәтерлі тұрғын үйлерге қойылатын талаптар;
- тұрғын үй қорының сақталуы мен тиісті деңгейде жөнделуін қамтамасыз ету;
- азаматтардың баспана құқықтарының сақталуын және үй қорының мақсатты пайдаланылуын мемлекеттік органдардың қадағалауы;
- мемлекеттік қызметшілерді, құқық қорғау, арнаулы мемлекеттік және азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін, сондай-ақ әскери қызметшілерді тұрғын үймен қамтамасыз ету ерекшеліктері (заңда тікелей көрсетілген курсанттар, тыңдаушылар, мерзімді әскери қызметтегілер және жиынға шақырылғандарды қоспағанда);
- энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғыртуға арналған ұлттық жобаны іске асыруға байланысты қатынастар.
Құқықтық негіздер және арнайы нысандар
Ел аумағындағы тұрғын үй қатынастары аталған салалық заңмен қатар, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің нормаларына және соларға сәйкес қабылданған басқа да заңнамалық актілерге негізделеді.
Сонымен бірге тұрғын үй құрылысын қаржыландыру, қолда бар қорды одан әрі дамыту мен молайту мәселелері осы Заң талаптары ескеріле отырып, тиісті салалық заңдармен реттеледі. Ал қонақүйлерде, пансионаттарда, интернаттар мен медициналық-әлеуметтік ұйымдарда тұру немесе уақытша болу тәртібі Қазақстанның арнайы заңнамасына бағынады.
Мемлекеттік ұйымдардың ортақ мүлікті күтіп-ұстау жарналары
Егер пәтерлердің, тұрғын емес үй-жайлардың, орынтұрақ орындарының немесе қоймалардың иесі мемлекет қатысатын ұйым болса, олар көппәтерлі үйдің шығындарын өтеуге міндетті. Мұндай ұйымдар ағымдағы, жинақтаушы және нысаналы жарналарды, сондай-ақ қоймалар мен көлік тұрақтарын күтіп-ұстау төлемдерін жүзеге асырады.
Мұндай жарналарды төлеу барысында «Мемлекеттік сатып алу туралы» және «Квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алуы туралы» заңдардың талаптары қолданылмайды. Бұл ереже мемлекеттік үлесі бар меншік иелерінің ортақ мүлікті қаржыландыру процесін бюрократиялық кедергілерсіз орындауына мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі