Қазақстанда резиденттер мен бейрезиденттер арасындағы валюталық төлемдер мен аударымдардың басым бөлігі уәкілетті банктердегі арнайы банктік шоттар арқылы ғана орындалады. Бұл талап қаржы ағындарының ашықтығын қамтамасыз етуге және валюталық бақылау тәртібін сақтауға бағытталған. Дегенмен, заңнамада белгілі бір жағдайларда банктен шот ашпай-ақ есеп айырысуға тікелей рұқсат берілген ерекшеліктер де қарастырылған.
Банктік шотты пайдаланудың негізгі талаптары
«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» заңның 7-бабына сәйкес, резиденттер мен бейрезиденттердің валюталық операциялары бойынша төлемдері мен ақша аударымдары уәкілетті банктердегі банктік шоттар арқылы орындалуға тиіс. Әсіресе капитал қозғалысы және соған теңестірілген операциялар бойынша аударымдар тек банктік шоттар арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар валюталық шарт бойынша есептік нөмір алу талап етілген жағдайда да төлемдерді шотсыз өткізуге заң жүзінде тыйым салынады.
Заңды тұлғалар мен шетелдік ұйымдардың филиалдары немесе өкілдіктері ел аумағында валюталық операцияларды жүргізу кезінде қолма-қол шетел валютасын қабылдаса, ол қаражат уәкілетті банктегі шотқа міндетті түрде есепке жатқызылуы қажет. Мұндай талап шектері Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасымен сәйкес келетін арнайы экономикалық аймақтарға ғана қолданылмайды.
Шот ашпай есеп айырысуға болатын жағдайлар
Заңда банктік шотты ашпай немесе пайдаланбай төлемдер мен аударымдарды жасауға жол берілетін нақты жағдайлар бекітілген. Атап айтқанда:
- Жеке тұлғалардың Қазақстан аумағында ұлттық валютамен өзара төлемдері мен аударымдары;
- Уәкілетті банктерде немесе айырбастау пункттерінде қолма-қол ұлттық және шетел валютасымен жасалатын айырбастау операциялары;
- Бажсыз сауда дүкендерінде және халықаралық тасымал барысында жолаушыларға тауар сату мен қызмет көрсету кезіндегі есеп айырысулар;
- Жұмыс беруші заңды тұлғалар мен шетелдік ұйым филиалдарының жұмыскерлерге жалақы төлеуі;
- Қызметкерлердің елден тыс жерге іссапарға шығуына байланысты шығыстарын, өкілдік шығыстарды өтеу және жұмсалмаған авансты қайтару операциялары;
- Чек немесе вексель беру арқылы жүргізілетін төлемдер;
- Әуежайлар мен порттарда шет мемлекеттердің кемелеріне қызмет көрсеткені үшін және халықаралық рейстердің аэронавигациялық қызметтері үшін есеп айырысулар.
Сонымен қатар резидент-жеке тұлғалар мен еліміздің шет елдегі мекемелері Қазақстаннан тыс жерде операция жасағанда немесе заңда белгіленген тәртіппен шетелдік банктердегі шоттарын пайдаланғанда да тиісті аударымдар жүргізіледі.
Жеке тұлғаларға арналған валюталық аударымдар
Жеке тұлғаларға белгілі бір жағдайларда банктен арнайы шот ашпай-ақ валюталық аударымдар жасау құқығы берілген. Алайда мұндай операциялар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі белгілеген сома шегінен аспауы қажет. Бұл мүмкіндік келесі мақсаттарға қолданылады:
- Қазақстан аумағында, сондай-ақ елден тыс жерге немесе елге қарай жасалатын қайтарымсыз (өтеусіз) аударымдар;
- Мемлекет пайдасына салықтарды, айыппұлдарды және басқа да міндетті төлемдерді төлеу;
- Кәсіпкерлік қызметке байланысты емес және есептік нөмір алуды талап етпейтін өзге де жеке сипаттағы аударымдар.
Жеке тұлғалардың шот ашпай ақша аудару тәртібі мен шекті сомалары Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге асыру қағидаларында нақтыланады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі