Жолдағы қауіпсіздік — көлік тізгіндеген жүргізушінің де, жолдан өткен жаяу жүргіншінің де өзара жауапкершілігіне тікелей байланысты. Заң бойынша мемлекет әрбір азаматтың жалпыға ортақ жолдарда алаңсыз әрі қауіпсіз қатынауына кепілдік береді. Алайда бұл құқық біржақты емес: бір адамның өз еркіндігін жүзеге асыруы өзге қатысушылардың тыныштығы мен қауіпсіздігіне нұқсан келтірмеуге тиіс.
Жолдағы қауіпсіздік пен залалды өтету құқығы
«Жол жүрісі туралы» заң жол қозғалысына қатысушылардың бірнеше негізгі құқығын бекітеді. Ең алдымен, азаматтар жүруге қолайлы жағдайды және жол сапасының қауіпсіздік талаптарына сай болуын талап ете алады. Егер жолдардың, көшелердің немесе теміржол өткелдерінің стандартқа сай болмауынан көлік бүлінсе немесе өзге шығын келсе, азаматтар сол залалды өтеттіруге құқылы.
Сонымен қатар заң мынадай кепілдіктерді қамтиды:
- мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардан жолдағы жағдай, бағыттың өзгеруі немесе қозғалысқа енгізілген уақытша шектеулердің себебі туралы анық ақпарат алу;
- жол-көлік оқиғасы орын алғанда құтқару қызметінің көмегі мен тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін пайдалану;
- бақылау мен реттеуді жүргізетін лауазымды тұлғалардың заңсыз әрекетіне немесе әрекетсіздігіне заң тәртібімен шағым жасау;
- жол апаты салдарынан денсаулыққа зақым келсе, көлік немесе жүк бүлінсе, сақтандыру немесе азаматтық заңнама аясында өтемақы талап ету.
Жол үстіндегі негізгі міндеттер мен жауапкершілік
Құқық берілген жерде міндет қатар жүреді. Жол жүрісіне қатысушылар ең алдымен жол ережелерін білуге, реттеушінің нұсқауларын, бағдаршам мен жол белгілерінің, сондай-ақ арнаулы қызмет көліктерінің дыбыстық және жарық сигналдарын мүлтіксіз орындауға міндетті.
Әрбір жүргізуші мен жолаушы жол жабынын бүлдірмеуге, белгілерді өз бетімен орнатпауға немесе оларды жауып, көлегейлемеуге тиіс. Егер жолда қозғалысқа кедергі келтіретін зат немесе қауіп пайда болса, оны мүмкіндігінше жою қажет. Мұндай мүмкіндік болмаған жағдайда, кедергіні өзгелерге көрінетіндей етіп белгілеп, дереу құзырлы органдарға немесе жолдың иесіне хабарлау — заң талабы.
Бұған қоса, жүргізушілер мен жаяу жүргіншілер жол бойына қоқыс тастамауға, өзгелердің мүлкіне залал келтірмеуге және қозғалыс барысында өзара сыпайы әрі мұқият болуға міндетті.
Заң бойынша қатаң тыйым салынған әрекеттер
Жол қозғалысының жүйелілігін бұзбау үшін заңнамада нақты шектеулер қойылған. Атап айтқанда:
- жолдың жүру бөлігінде көлікті жөндеуге және оған техникалық қызмет көрсетуге (заңда тікелей белгіленген ерекше жағдайлардан басқа уақытта);
- көлік қозғалысына қасақана кедергі немесе қатер төндіруге;
- жол инфрақұрылымы мен реттеудің техникалық құралдарын зақымдауға;
- қоршаған ортаны ластауға қатаң тыйым салынады.
Бұл нормалар жол қауіпсіздігі жай ғана ұсыныс емес, заңмен қорғалатын әрі баршаға бірдей міндетті қоғамдық талап екенін көрсетеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі