Алимент бойынша қарыздың жиналуы — отбасылық құқық саласындағы ғана емес, орындаушылық өндірістегі ең өткір қаржылық даулардың бірі. Алимент төлеуші белгіленген міндетін уақытылы орындамаған жағдайда, жиналған берешекті мәжбүрлеп өндіру рәсімі іске қосылады.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, алимент төлемдері бойынша берешекті өндіріп алу ең алдымен борышкердің тұрақты кіріс көздеріне бағытталады. Бұл рәсім сот орындаушысының тиісті қаулысы негізінде жүзеге асырылып, тараптардың құқықтары мен міндеттерін нақты айқындайды.
Берешек өндірілетін негізгі кіріс көздері
Заң талабы бойынша, барлық алимент төлемдері бойынша қалыптасқан берешекті өндіріп алу алимент төлеушінің жалақысынан және басқа да табыстарынан жүргізіледі. Бұл ереже алименттің түріне — кәмелетке толмаған балаларға, еңбекке жарамсыз ата-анаға немесе бұрынғы жұбайға тағайындалғанына қарамастан, ортақ қағидат ретінде қолданылады.
Борышкер ресми жұмыс істеген жағдайда, өндіріп алу оның ай сайынғы жалақысынан тікелей ұсталады. Сонымен қатар, азаматтың қызметтік жалақысынан бөлек өзге де табыстары болса, жинақталған берешекті жабу үшін сот орындаушысы сол қаражат көздеріне де қол салуға міндетті.
Сот орындаушысының қаулысы және оған шағым жасау
Алимент бойынша берешектің нақты сомасын сот орындаушысы арнайы қаулы шығару арқылы есептеп, айқындайды. Бұл құжат өндіріп алу процесінің заңды негізі болып табылады және орындауға жіберіледі.
Алайда есептелген берешек мөлшерімен тараптардың бірі келіспеуі мүмкін. Заң бойынша сот орындаушысының берешекті айқындау туралы қаулысына белгіленген тәртіппен:
- борышкер немесе өндіріп алушы тарапынан шағым жасалуы;
- тиісті қадағалау органдары тарапынан наразылық білдірілуі мүмкін.
Егер борышкер есептеу барысында өзі төлеген сомалар ескерілмеді немесе табыс көлемі бұрмаланды деп есептесе, қаулыға шағым келтіру арқылы өз мүддесін қорғай алады. Дәл осы құқық өндіріп алушыға да тиесілі: егер берешек сомасы негізсіз кемітілген болса, ол да қаулының күшін жоюды немесе қайта есептеуді талап етуге құқылы.
Тараптар нені ескеруі керек?
Алимент берешегін өндіріп алу барысында сот орындаушысы қабылдайтын әрбір процестік құжат ресми мәртебеге ие. Сондықтан төлемді жүргізуші де, қаражатты алушы да есеп айырысудың нақтылығын, табыс туралы құжаттардың уақытылы тіркелуін қадағалап отыруы қажет. Қаулыға уақытылы шағым жасамау берешектің мәжбүрлі түрде өндірілуіне алып келеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі