Жұмыс берушінің қызметкер алдындағы міндеттері тек ішкі тәртіп ережелерімен немесе еңбек шартымен ғана шектелмейді. Кейбір өрескел заңбұзушылықтар үшін Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 152-бабы бойынша қылмыстық жауаптылық қарастырылған. Бұл норма жұмыскерлердің негізгі құқықтарын сақтауды және оларға елеулі залал келуіне жол бермеуді көздейді.
Заңсыз жұмыстан шығару және сот шешімін елемеу
Қылмыстық заңнама еңбек шартын заңсыз тоқтатуды, жұмыскерді бұрынғы орнына қайта тағайындау туралы сот шешімін орындамауды қылмыстық құқықбұзушылық ретінде саралайды. Бұған қоса, азаматтың құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтірген еңбек заңнамасын бұзудың өзге де әрекеттері осы қатарға енеді.
Мұндай әрекеттер үшін мынадай жазалар белгіленген:
- белгілі бір лауазымдарды атқару немесе қызметпен айналысу құқығынан бір жылға дейінгі мерзімге айыру немесе мұндай жазасыз;
- бір жүз алпыс сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тарту;
- қырық тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алу.
Әлеуметтік тұрғыдан осал топтардың құқықтарын бұзу
Заң жүкті әйелдердің, жас баласы бар аналардың, кәмелетке толмағандардың және мүгедектігі бар адамдардың еңбекке орналасу құқығын ерекше қорғайды. Атап айтқанда, мына жағдайларда еңбек шартын жасасудан негізсіз бас тарту немесе оны негізсіз тоқтату жауаптылыққа әкеледі:
- әйел адамның жүктілігі немесе оның үш жасқа дейінгі баласының болуы себебінен;
- адамның мүгедектігі себебінен;
- азаматтың кәмелетке толмағандығы негізінде.
Бұл әрекеттер үшін бір жылға дейін белгілі бір лауазымды атқару құқығынан айыра отырып немесе онсыз, екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл, сол мөлшерде түзеу жұмыстары, екі жүз сағатқа дейін қоғамдық жұмыстарға тарту не елу тәулікке дейін қамаққа алу жазасы көзделген.
Жалақыны төлеуді бірнеше рет кідірту
Еңбек қатынастарында жиі кездесетін заңбұзушылықтың бірі — еңбекақыны кешіктіру. Қылмыстық кодекстің 152-бабының 3-бөлігіне сәйкес, ұйымда басқару функцияларын орындайтын адам ақшаны өзге мақсаттарға пайдаланып, жалақының толық көлемде және белгіленген мерзімде төленуін бірнеше рет кідіртсе, тікелей жауапқа тартылады.
Мұндай қылмыс жасағаны үшін кінәлі тұлғаға белгілі бір лауазымдарды атқару не қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыру жазасы қосымша тағайындалуы мүмкін. Негізгі жаза ретінде екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салу, сол мөлшерде түзеу жұмыстары, екі жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстар немесе елу тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алу қолданылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі