Қазақстанның қаржы жүйесіне қауіп төнгенде мемлекет валюта нарығына тікелей араласу тетіктерін іске қоса алады. Мұндай төтенше жағдайда Үкімет пен Ұлттық Банк жекелеген валюта операцияларына арнайы шектеулер немесе рұқсат беру тәртібін белгілейді.
Валюталық шектеулерді енгізудің негізгі шарттары
Төлем балансын қорғау жөніндегі шаралар кез келген уақытта өз бетінше қолданыла бермейді. Ол үшін заңнамада нақты жағдайлар мен белгілі бір қауіптердің туындауы тікелей қарастырылған:
- елдің төлем балансының орнықтылығына нақты қатер төнуі;
- ішкі валюта нарығының тұрақтылығы бұзылу шегіне жетуі;
- мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігіне елеулі қауіп төнуі;
- пайда болған дағдарысты экономикалық саясаттың өзге әдеттегі шараларымен реттеу мүмкін болмауы.
Бұл ретте шешім автоматты түрде қабылданбайды. Шаралар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен тиісті уәкілетті органдардың бірлескен ұсынуы негізінде және Қазақстан Республикасы Үкіметінің ресми актісімен ғана күшіне енеді.
Ерекше тәртіптің халықаралық талаптармен байланысы
Үкімет енгізетін кез келген валюталық шектеулер еркін сипатта болмайды. Заң талабы бойынша олар Қазақстан халықаралық бірлестіктер мен ұйымдарға қатысу аясында жасасқан және ратификациялаған халықаралық шарттардың нормаларына толық сәйкес келуге тиіс.
Бұл шектеу мемлекеттің сыртқы сауда және қаржы серіктестері алдындағы міндеттемелерін заңсыз бұзбауын қамтамасыз етеді. Сондықтан ішкі нарықтағы қатаң қадамдар әлемдік құқықтық келісімдер шеңберінен шықпауы шарт.
Шектеу шараларының уақытша сипаты мен мерзімі
Төлем балансын қорғау шаралары тұрақты режімге айнала алмайды. Заң олардың уақытша сипатын нақты белгілейді: экономикалық қауіп туғызған жағдайлар реттеліп, жойылған кезде аталған шектеулердің күші бірден тоқтатылады.
Бизнес өкілдері мен нарық қатысушылары үшін бұл — ерекше режімнің тек дағдарыстық кезеңде ғана қолданылатынының кепілі. Қаржылық ахуал қалпына келгенде валюта операциялары әдеттегі тәртіпке қайтарылады.
Рұқсат беру және хабарлама жасау ерекшелігі
Егер Үкімет енгізген шаралар жекелеген валюта операцияларына арнайы рұқсат алуды немесе хабарлама жасауды талап етсе, оларға кәсіпкерлік қызметке арналған жалпы ережелер қолданылмайды.
Мұндай валюталық рұқсаттар мен хабарламаларға «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының күші жүрмейді. Бұл мемлекетке бюрократиялық кідіріссіз жедел шешім қабылдауға мүмкіндік береді, ал бизнеске валюталық операцияларды әдеттегі бизнес-рұқсаттардан бөлек, арнайы төтенше ережелермен орындау міндетін жүктейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі