Азаматтар мен ұйымдарға сотта немесе соттан тыс өкілдік ету үшін заңгерлер көбіне заң консультанттары палатасына мүше болып кіреді. Заңнама талабына сай, палата құрамына өткен және тізілімге енген маман ғана осы мәртебеге ие болып, кәсіби көмек көрсете алады. Бұл ретте құжат тапсыру, кәсіби біліктілікті тексеру және мүшеліктен шығарудың нақты құқықтық тетіктері заңмен белгіленген.
Үміткерге қойылатын талаптар және қажетті құжаттар
Палатаға кіру үшін үміткер кешенді тестілеу түріндегі аттестаттаудан өтіп, белгіленген шекті балл жинауы қажет. Сот әрекетке қабілетсіз немесе шектеулі деп таныған, сондай-ақ заңда белгіленген тәртіппен жойылмаған не алынбаған сотталғандығы бар азаматтар мүшелікке қабылданбайды.
Үміткер палатаға мынадай құжаттар пакетін тапсырады:
- жоғары заң білімі туралы құжат;
- сотталмағаны туралы ресми анықтама;
- заң мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілін растайтын мәлімет;
- аттестаттаудан өткенін дәлелдейтін нәтижелер.
Сонымен бірге заң консультанты бір уақытта тек бір ғана палатаның құрамында бола алатынын ескеру қажет. Ұйым өз жарғысы аясында мүшелерге қосымша кәсіби талаптар белгілеуге де құқылы.
Кімдер аттестаттаудан босатылады?
Кейбір заңгерлердің бұған дейінгі тәжірибесі мен біліктілігі ескеріліп, оларға кешенді тестілеуден өтпеуге рұқсат беріледі. Олардың қатарына мына тұлғалар енеді:
- Жоғары Сот Кеңесі жанындағы Біліктілік комиссиясында емтихан тапсырып, сотта тағылымдамадан өткен және облыстық соттың оң пікірін алғандар;
- заңда көзделген бірқатар негіздермен өкілеттігі тоқтатылған судьялар;
- заң мамандығы бойынша ғылыми дәрежесі бар тұлғалар;
- қолданыстағы адвокаттық лицензиясы бар мамандар;
- теріс себептермен босатылғандарды қоспағанда, прокуратура мен тергеу органдарында кемінде он жыл еңбек өтілі бар бұрынғы қызметкерлер.
Құжаттарды қарау және тізілімге енгізу мерзімі
Палатаның алқалы басқару органы ұсынылған өтініш пен құжаттарды бес жұмыс күні ішінде қарап, талапқа сәйкестігі туралы шешім қабылдайды. Шешім оң болған жағдайда, маман өзінің кәсіптік жауапкершілігін міндетті түрде сақтандыруы тиіс.
Сақтандыру шарты тапсырылған сәттен бастап үш жұмыс күні ішінде ақпарат мүшелер тізіліміне енгізіледі. Ал тізілімге жазба түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде заңгерге толыққанды мүшелікті растайтын ресми құжат беріледі.
Қабылдаудан бас тарту және оған шағым жасау тәртібі
Егер үміткер заң талабына сай келмесе немесе әдеп кодексі мен кәсіби стандарттарды бұзғаны үшін тізілімнен шығарылғанына әлі үш жыл толмаса, оған мүшелік берілмейді.
Палатаның бас тарту туралы шешімімен келіспеген жағдайда, үміткер уәкілетті органға шағым түсіруге құқылы. Егер мәселе сол деңгейде шешілмесе немесе дау реттелмесе, азамат құқығын қорғау үшін сотқа жүгіне алады.
Мүшелікті тоқтату қалай жүзеге асады?
Палатаға мүшелік заң консультантының өз еркімен берген өтініші бойынша немесе палата жарғысында жазылған өзге де негіздерге байланысты тоқтатылады. Алайда, егер консультанттың үстінен шағым түсіп, тексеру немесе тәртіптік іс қаралып жатса, ол іс аяқталғанға дейін өз еркімен мүшеліктен шыға алмайды.
Мүшелігі тоқтатылған тұлға бұл жағдай туралы өзінің барлық клиентіне хабарлауға міндетті. Ал палата басшылығы шешім қабылданған күннің ертеңінен кешіктірмей бұл деректі ресми интернет-ресурсына орналастырады және көшірмесін тиісті тұлғаға, уәкілетті органға, ал заң бұзушылық орын алған жағдайда өзге де палаталарға жібереді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі