Құқықтары бұзылған немесе сотқа шағым түсіруге мәжбүр болған азаматтар мен ұйымдар көбіне кәсіби қолдауға жүгінеді. «Адвокаттық қызмет және білікті заң көмегі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабы білікті заң көмегін көрсететін тұлғалар шеңберін нақты бекіткен. Бұл ретте басты талап біреу: көмек тек әр субъектінің өз құзыреті шегінде ғана көрсетілуі тиіс.
Мемлекеттік органдардың құқықтық көмегі
Заңда білікті көмек бере алатын субъектілердің алғашқы тізбесіне мемлекеттік органдар жатқызылған. Мемлекеттік органдар заңнамада белгіленген өз функциялары мен өкілеттіктері аясында азаматтардың өтініштерін қарап, қолданыстағы нормаларды түсіндіреді және тиісті құқықтық шешімдер қабылдайды. Мұндай көмек органның тікелей заңмен айқындалған құзыретінен аспауы қажет.
Кәсіби құқық қорғаушылар мен мамандар
Күнделікті өмірде, сотта және дауларды реттеуде көмек көрсететін негізгі кәсіби өкілдер заңның келесі тармағында көрініс тапқан:
- адвокаттар;
- нотариустар;
- жеке сот орындаушылары;
- заң консультанттары.
Бұл тұлғалардың әрқайсысының өз міндеті мен қызмет саласы бар. Мәселен, нотариус белгілі бір әрекеттердің заңдылығын куәландырса, жеке сот орындаушысы сот актілерін орындауға жауапты, ал адвокаттар мен заң консультанттары клиенттердің мүддесін қорғап, кеңес береді.
Палаталарға кірмейтін жеке тұлғалар
Заңның 20-бабының 3-тармақшасы бойынша, білікті заң көмегін көрсетіп жүрген және білікті заң көмегін көрсететін тұлғалардың міндетті мүшелікке негізделген коммерциялық емес ұйымдарында және заң консультанттарының палаталарында тұрмайтын жеке тұлғалар да көмек көрсете алады. Бұл норма заңгерлік палаталарға немесе арнайы ұйымдарға мүше болмаса да, нақты іс шеңберінде өз құзыреті мен құқықтық мәртебесіне сәйкес заң көмегін атқаратын субъектілердің жұмысын заң тұрғысынан ажыратып көрсетеді.
Өз құзыреті шегінде әрекет ету қағидаты
Заң көмегіне жүгінгенде маманның мәртебесін және оның құзыретін нақты бағамдау өте маңызды. Заңда аталған тұлғалардың ешқайсысы өздеріне берілген ресми өкілеттіктен тыс әрекет ете алмайды. Бұл талапты сақтамау сотта немесе шағым беру процесінде дайындалған құжаттардың заңсыз деп танылуына немесе сенім білдірушінің заңды мүддесіне нұқсан келуіне әкелуі мүмкін.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі