Атқарушылық іс жүргізуде борышкердің жылжымайтын мүлкіне бірден қол салуға жол берілмейді. Мұндай қатаң шара тек борышты өтеуге өзге мүлік мүлдем болмаған немесе оның құны жеткіліксіз болған жағдайда ғана қолданылады. Бұл мәселені сот орындаушысы өз бетінше шешпейді: өндіріп алу үшін сотқа арнайы жүгіну талап етіледі.
Қандай жағдайда сотқа жүгінуге болады?
Сот шешімін мәжбүрлеп орындау кезінде борышкердің басқа мүлкі берешекті толық жабуға жетпесе, өндіріп алушы немесе сот орындаушысы оның жылжымайтын мүлкіне, соның ішінде ондағы тиесілі үлесіне өндіріп алуды қолдану туралы сотқа арыз бере алады.
Егер өндіріс өзге де атқару құжаттары бойынша жүріп жатса, дәл осындай негізбен (өзге мүліктің болмауы немесе жеткіліксіздігі) сотқа жүгіну арқылы борышкердің тұрғынжайынан немесе ондағы үлесінен өндіріп алуға мүмкіндік бар.
Арызды қарау мерзімі мен тәртібі
Арыз мүліктің орналасқан жеріндегі сотқа беріледі. Заң бойынша сот оны түскен күннен бастап он жұмыс күні ішінде қарауы тиіс.
- Сот отырысының уақыты мен орны туралы өндіріп алушыға, борышкерге және сот орындаушысына алдын ала хабарланады;
- Тараптардың сотқа келмей қалуы арызды қарауға кедергі болмайды;
- Іс қарау нәтижесі бойынша сот тиісті ұйғарым шығарады.
Сотқа түсетін арыз Азаматтық процестік кодекстің 148-бабы екінші бөлігінің нақты талаптарына сай ресімделуі шарт. Егер талаптар сақталмаса, арыз қараусыз кері қайтарылады.
Бұл ереже кімдерге және қандай мүлікке қолданылмайды?
Азаматтық процестік кодекстің 250-1-бабының қағидалары барлық жағдайға бірдей жүрмейді. Төмендегі жағдайларда өндіріп алушының арызы бұл тәртіппен сотта қаралуға жатпайды:
- Негізгі борышкер болып табылмайтын үшінші тұлғаның, яғни кепіл берушінің жылжымайтын мүлкіне қатысты болса;
- Мүлікті борышкердің өзі ипотекалық тұрғын үй қарызы арқылы сатып алған болса.
Сот ұйғарымына шағым жасау тәртібі
Соттың жылжымайтын мүлікке өндіріп алуды қолдану немесе одан бас тарту туралы ұйғарымымен келіспеген тараптың өз құқығын қорғау тетігі бар. Мұндай ұйғарымға сотқа жеке шағым түсіруге немесе прокурордың өтінішхат келтіруіне толық құқық берілген.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі