Атқарушылық іс жүргізу барысында борышкерлер мен өндіріп алушылар көбінесе жеке сот орындаушысының өзімен ғана емес, оның көмекшісімен де тікелей байланысқа түседі. Алайда көмекшінің мәртебесі дербес шешім шығаруға мүмкіндік бермейді: ол барлық әрекетті сот орындаушысының қабылдаған процестік шешімі мен берген нақты тапсырмасы негізінде ғана атқарады.
Құжаттарды дайындау және процестік хабарламаларды жеткізу
Сот орындаушысы көмекшісінің басты қызметтерінің бірі — атқару өндірісіне қатысты құжаттамалық жұмысты ұйымдастыру. Заң талабы бойынша оған процестік және басқа да құжаттардың жобаларын жасақтау құқығы берілген. Бұл жұмыс атқарушылық іс жүргізудің мемлекеттік ақпараттық жүйесінде де жүргізіледі. Сонымен қатар іс жүргізуге қатысушы тараптарға ресми шақыру қағаздарын, хабарламалар мен өзге де тиісті құжаттарды тікелей жеткізу және қолма-қол тапсыру міндеті көмекшіге жүктелуі мүмкін.
Келіссөздер жүргізу және тараптарды шақыру
Атқарушылық құжаттарды орындау барысында көмекші өндіріске қатысушы тараптармен және үшінші тұлғалармен өзара іс-қимыл жасай алады. Атап айтқанда, ол:
- борышкерді, өндіріп алушыны немесе үшінші тұлғаларды ресми түрде шақыруға;
- жеке сот орындаушысының іс жүргізуінде жатқан атқару құжаттарын орындау мәселесі бойынша тараптармен тікелей келіссөз жүргізуге құқылы.
Мұндай келіссөздер істің мән-жайын нақтылауға немесе орындау барысын жеделдетуге бағытталады, бірақ оның қорытындысы бойынша түпкілікті процестік шешімді тек сот орындаушысының өзі қабылдайды.
Мүлікті тексеру кезіндегі басты шектеу
Борышкердің немесе өзге де тұлғалардың үй-жайы мен сақтау қоймасында борышкерге тиесілі мүліктің бар екені туралы дерек болған жағдайда, көмекші ол орындарға кіруге құқылы. Дегенмен мұнда өте маңызды шарт бар: көмекші аталған нысандарға өз бетінше баса-көктеп кіре алмайды, бұл әрекет тек жеке сот орындаушысының жеке қатысуымен ғана жүзеге асырылуға тиіс. Бұл шектеу борышкердің немесе мүлік иесінің құқықтарын негізсіз араласудан қорғайды.
Заңды мүдделерді қорғау міндеті
Көмекшінің құқықтарымен қатар заңмен нақты бекітілген негізгі жауапкершілігі бар. Ол кез келген тапсырманы орындау барысында жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына жол бермеуге міндетті. Егер көмекші өз өкілеттігінен асып кетсе немесе азаматтардың құқығын таптаса, оның әрекеті заңсыз деп танылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі