Шаруа немесе фермер қожалығына тиесілі жылжымайтын мүлікті рәсімдеудің өзіндік заңдық тәртібі бар. Мұндай шаруашылықтардың мүлкі көбіне бір ғана басшының емес, бірлескен мүшелердің ортақ меншігіне жатады. Сондықтан құқықты мемлекеттік тіркеу кезінде әрбір қатысушының мәртебесі мен үлесін есепке алу тікелей заң талабы саналады.
Құқық белгілейтін құжатта кімдер көрсетілуі тиіс?
«Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» заңның 50-бабына сәйкес, шаруа немесе фермер қожалығы мүшелерінің жылжымайтын мүлікке құқықтарын тіркеген кезде құқық белгілейтін құжатта шаруашылықтың барлық мүшесі түгел жазылуға тиіс.
Практикада шаруашылық басшысы ғана құжатталып, өзге мүшелер назардан тыс қалатын жағдайлар кездеседі. Мұндай қателік кейін мүліктік дауларға, құқықтық белгісіздікке және мүлікті иеліктен шығару барысында кедергілерге әкелуі мүмкін. Заң талабы бойынша, құжатта бірде-бір мүше ескерусіз қалмауы қажет.
Қожалық құрамы өзгергенде тіркеу қалай жүргізіледі?
Уақыт өте келе шаруашылық құрамы жаңарып немесе қысқарып отырады. Заң бойынша мынадай жағдайларда мүшелердің жылжымайтын мүлікке құқықтары мен үлестері міндетті түрде құқықтық кадастрда мемлекеттік тіркелуге жатады:
- шаруашылық құрамына жаңа мүшелер қосылғанда;
- қожалық мүшесі құрамнан шыққан кезде;
- мүліктік үлес мұраға қалдырылған жағдайда;
- мүшелердің құрамы өзгеруіне байланысты жаңа тұлғаларда мүлікке құқық пайда болғанда;
- мүшелердің шаруашылықтағы үлестерінің мөлшері өзгерген кезде.
Осы аталған кез келген өзгеріс мемлекеттік тіркеуден өтпесе, жаңа мүшенің құқығы немесе өзгерген үлес мөлшері заң тұрғысынан толық рәсімделген болып саналмайды. Шаруа немесе фермер қожалығының мүшелері құрам ауысқан сайын құқықтық кадастрдағы мәліметтерді дер кезінде жаңартып отыруы қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі