Адвокатқа көмек сұрап барған адамның әрбір сөзі, тапсырған құжаты және жүгіну фактісінің өзі заңмен қорғалады. Бұл кепілдік адвокаттық құпия деп аталады және ол сенім білдіруші мен қорғаушы арасындағы ашықтықты қамтамасыз ететін негізгі құқықтық тетік саналады.
Адвокаттық құпияның құрамына не кіреді?
Көпшілік құпия ретінде тек сот процесіндегі деректерді ғана түсінеді. Алайда заңнама бұл ұғымның аясын әлдеқайда кең белгілеген. Кәсіби құпияны мынадай мәліметтер құрайды:
- адамның адвокатқа жүгіну фактісінің өзі;
- көмек сұраған тұлғамен, сондай-ақ іске қатысы бар басқа да адамдармен жүргізілген ауызша және жазбаша келіссөздердің толық мазмұны;
- өтініш жасаған адамның құқығы мен мүддесін қорғау үшін атқарылған іс-әрекеттердің сипаты мен оның нәтижелері;
- білікті заң көмегін көрсету барысында белгілі болған өзге де кез келген ақпарат.
Бұл тізім азаматтың заң көмегіне жүгінген сәтінен бастап жасалған барлық әрекет қорғауда болатынын көрсетеді.
Құпияны сақтауға кімдер міндетті?
Мәліметтерді жария етпеу талабы тек істі жүргізетін адвокатқа ғана емес, заң көмегін ұйымдастыруға қатысатын барлық дерлік қызметкерге жүктеледі. Бұл міндет:
- адвокаттарға, олардың көмекшілері мен тағылымдамадан өтушілеріне;
- адвокаттар алқасы төралқасының, заң консультациясының және адвокаттық кеңсенің жұмыскерлеріне;
- адвокаттық қызметпен айналысу құқығы белгілі бір себеппен тоқтатылған немесе тоқтатыла тұрған адамдарға тікелей қатысты.
Аталған адамдар кәсіби көмек көрсету барысында белгілі болған мәліметтерді өзгеге жария етуге, сондай-ақ бұл ақпаратты өз пайдасына немесе үшінші тұлғалардың мүддесіне пайдалануға қатаң тыйым салынады. Сонымен қатар, олар ақпаратқа бөгде біреулердің санкциясыз қол жеткізуіне жол бермеу үшін нақты шараларды қабылдауға борышты.
Мерзім шегі және заңды ерекшеліктер
Адвокаттық құпияның басты бір ерекшелігі — оны сақтау міндеті белгілі бір уақытпен шектелмейді. Іс сотта аяқталса да, сенім білдірушімен жасалған келісімшарт мерзімі бітсе де, ақпаратты жария етпеу талабы өз күшін жоймайды. Мәліметтерді тек көмек сұраған тұлғаның өз келісімімен ғана ашуға болады. Мұндай рұқсатсыз ақпарат таратқан адвокат заң бойынша жауапкершілік арқалайды.
Дегенмен, заңнамада бұл қағидаттан бір ғана айқын ерекшелік көзделген. Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға), терроризмді қаржыландыруға және жаппай қырып-жою қаруын таратуды қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы Қазақстан Республикасының арнайы заңына сәйкес, қаржы мониторингі жөніндегі уәкілетті органға тиісті мәліметтер мен ақпаратты ұсыну адвокаттық құпияны бұзу болып табылмайды.
Адвокаттық құпия — сенім білдірушінің қауіпсіздігі мен құқықтық қорғалуының кепілі. Заң көмегіне жүгінген кезде өз құқығыңыз бен қорғаушыңыздың осы міндетін нақты білу маңызды қадам болып саналады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі