Қазақстанда жүргізуші куәлігін, көлік құралын тіркеу туралы куәлікті және мемлекеттік тіркеу нөмірі белгілерін шығару жеке нарықтың еншісіне берілмейді. «Жол жүрісі туралы» Заңның 70-1-бабы бұл бағыттың толықтай мемлекеттік монополия құзырында екенін және нақты бір тетік арқылы жүзеге асатынын бекітеді.
Бұл тәртіп көлік құжаттарының қауіпсіздігін, дербес деректердің қорғалуын және құжаттандыру жүйесінің бірыңғай стандартпен жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында енгізілген.
Мемлекеттік монополия аясына қандай қызметтер енеді?
Заң талабы бойынша көлік құжаттары мен нөмірлерін дайындау тізбегі түгелдей мемлекет бақылауында болады. Аталған монополиялық салаға мынадай негізгі процестер кіреді:
- көлік құралын мемлекеттік тіркеу куәліктерін, жүргізуші куәліктері мен тіркеу нөмірлерін тікелей басып шығару және жасап шығару;
- құжат дайындау жүйесінің интеграцияланған деректер банкін жинақтау, реттеу және тұрақты жүргізу;
- процестерді есепке алу және ішкі істер органдарына қажетті бағдарламалық-техникалық өнімдерді әзірлеу, ендіру және техникалық тұрғыдан қолдап отыру жұмыстарын автоматтандыру.
Бұл міндеттердің барлығын Қазақстан Республикасы Үкіметінің арнайы шешімімен құрылған шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын ғана орындауға құқылы. Яғни, кез келген коммерциялық ұйым немесе жекеменшік типография мұндай өнімдерді шығару құқығына ие бола алмайды.
Жеделдетіп дайындау бағасы қалай реттеледі?
Құжаттарды қысқа мерзімде алғысы келетін азаматтар үшін жеделдетіп дайындау қызметі қарастырылған. Алайда монополиялық сала болғандықтан, көрсетілетін қызметтің бағасы мемлекеттік бақылаусыз өздігінен қойылмайды.
Заң бойынша республикалық мемлекеттік кәсіпорын көрсететін жедел дайындау және беру қызметтерінің прейскурантын уәкілетті орган бекітеді. Бұл баға белгілеу процесі монополияға қарсы органмен міндетті түрде келісілуі шарт. Мұндай ереже бағаның негізсіз өсіп кетуіне жол бермей, тарифтің негізділігін қадағалауға мүмкіндік береді.
Жүргізушілер мен автокөлік иелері нені білуі керек?
Көлік иелері мен жүргізушілер үшін құжат немесе мемлекеттік нөмір алу тек ресми мемлекеттік арналар арқылы ғана жүреді. Заңда бекітілген мемлекеттік монополия жалған құжат жасау қаупін азайтып, техникалық өнімдердің бірыңғай қатаң сапа талабына сай дайындалуын кепілдендіреді.
Сондықтан куәлікті немесе нөмірді қандай да бір делдалдық немесе жеке ұйымдар арқылы «жеделдетіп жасап беру» туралы ұсыныстар заң шеңберінен тыс болып саналады. Ресми жеделдету қызметі тек бекітілген мемлекеттік тарифтерге сәйкес заңды мекеме тарапынан ғана көрсетіледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі