Төрелік талқылау нәтижесінде шығарылған шешімді қарсы тарап өз еркімен орындамаса, даудың мәні жойылып, өндіріп алушының мүддесіне нұқсан келуі мүмкін. Мұндай жағдайда заңнама төрелік шешімді мәжбүрлеп орындатудың нақты құқықтық механизмін ұсынады. Төрелік шешім мемлекеттік сот актілері сияқты міндеттілік сипатқа ие болғанымен, оны күштеп жүзеге асырудың өзіндік процестік ерекшеліктері бар.
Ерікті орындау мерзімі өткендегі әрекет
Төрелік шешім шыққан кезде оның ішінде міндеттемені орындаудың белгілі бір уақыты қарастырылады. Егер борышкер төрелік шешімде белгіленген мерзімде өз міндетін ерікті түрде орындамаса, аталған акт мәжбүрлеп орындатуға жатады. Бұл норма төрелік шешімінің құқықтық күшін бекітіп, тараптардың бірінің жалтаруына жол бермейді.
Сотқа арыз беру және атқару парағын алу
Төрелік шешім тікелей сот орындаушысына бірден берілмейді. Оны мәжбүрлеп орындату мемлекеттік соттың арнайы рұқсаты арқылы ғана іске асады:
- Сотқа жүгіну: Төрелік шешімді мәжбүрлеп орындату туралы арыз Қазақстан Республикасының азаматтық процестік заңнамасына сәйкес сотқа беріледі.
- Атқару парағы: Өндіріп алуды бастау үшін сот шешімі емес, сот берген арнайы атқару парағы негіз болады.
Атқарушылық іс жүргізу қағидалары
Сот төрелік шешімді мәжбүрлеп орындатуға атқару парағын бергеннен кейін, бұл іс жалпы атқарушылық жүйе арнасына түседі. Заң бойынша, бұл процесс төрелік шешімді орындау кезінде қолданылатын атқарушылық іс жүргізу қағидалары бойынша жүзеге асырылады. Осылайша, төрелік талқылауда бекітілген талап мемлекеттік мәжбүрлеу тетігімен толық қамтамасыз етіледі.
Іскерлік қатынастарда төрелік шешімді дер кезінде орындату маңызды. Егер борышкер шешімде көрсетілген талаптан қашқақтаса, өндіріп алушы уақыт оздырмай азаматтық процестік заңнама шеңберінде сотқа арызданып, атқару парағын алуға құқылы.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі