Мұрагерлік құқық ашылған сәтте марқұмның мүлкі өздігінен жаңа иесіне ауыспайды. Азаматтық заңнамаға сәйкес, тиесілі мүлікті иелену үшін мұрагер оны заңда белгіленген тәртіппен қабылдауға тиіс. Мұраны қабылдау — мұрагердің өз еркін білдіріп, құқықтар мен оған қатысты барлық жауапкершілікті ресми түрде өз мойнына алуын білдіретін негізгі заңдық қадам.
Мұраны тұтас қабылдау қағидасы және шарт қоюға тыйым
Мұрагерлік құқықта мүлікті таңдап алуға немесе бөлшектеп иеленуге жол берілмейді. Мұрагер өзіне тиесілі мұраның бір бөлігін қабылдаған жағдайда, ол өзіне тиесілі барлық мұраны толықтай қабылдады деп танылады. Мысалы, мұраның тек кіріс әкелетін бөлігін ғана алып, қалған бөлігінен дәл сол үлес шеңберінде бас тартуға болмайды.
Сонымен қатар заң мұраны қандай да бір шартпен немесе ескертпелермен қабылдауға тікелей тыйым салады. Мұрагер мүлікті белгілі бір жеке талаптар қойып қабылдай алмайды: мұра не сөзсіз қабылданады, не мүлдем қабылданбайды.
Бірнеше негіз бойынша мұра алу мүмкіндігі
Егер мұрагер бір мезгілде бірнеше негіз бойынша мұра алуға шақырылса, оған заң жүзінде таңдау еркі беріледі. Мұндай жағдайда азамат:
- көрсетілген негіздердің біреуі бойынша;
- олардың бірнешеуі бойынша;
- немесе барлық негіздер бойынша өзіне тиесілі мұраны қабылдауға құқылы.
Бұл ереже мұрагерге заңмен қарастырылған түрлі негіздер бойынша өз үлесін дербес айқындап, қай бағыт бойынша құқығын жүзеге асыратынын таңдауға мүмкіндік береді.
Әрбір мұрагердің дербестігі және мүлікке құқықтың басталу уақыты
Мұрагерлердің арасында ұжымдық міндет жоқ. Мұраны бір немесе бірнеше мұрагердің қабылдауы оны өзге мұрагерлер де қабылдады дегенді білдірмейді. Әрбір мұрагер өз үлесіне қатысты шешімді тек дербес қабылдайды, сондықтан бір азаматтың әрекеті басқалардың құқығы мен міндетін автоматты түрде айқындамайды.
Мұраны қабылдаудың уақытқа қатысты маңызды құқықтық салдары бар. Қабылданған мұра оны іс жүзінде қабылдаған уақытқа қарамастан, сондай-ақ мүлікке құқық мемлекеттік тіркелуге тиісті болған кезде оның нақты тіркелген сәтіне қарамастан, мұраның ашылған күнінен бастап мұрагерге тиесілі деп есептеледі. Демек, барлық заңды рәсімдер кейін орындалса да, меншік құқығының басталу мезгілі мұра ашылған күннен бастап есептеледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі