Сайлау мен референдумның әділ өтуі қоғамдағы сенімнің басты тірегі саналады. Сондықтан мемлекет дауыс беру нәтижесіне қол сұғуды немесе ресми құжаттарды әдейі өзгертуді ауыр құқықбұзушылық ретінде бағалайды. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 151-бабы бойынша сайлау құжаттарын, референдум құжаттарын бұрмалау немесе дауыстарды дұрыс есептемеу тікелей қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады.
Қылмыстық жауапкершілікке кімдер тартылады?
Бұл норма жалпы адамдарға емес, арнайы мәртебесі бар тұлғаларға қатысты қолданылады. Заң бұзушылықты мына тұлғалар жасаған жағдайда қылмыс құрамы пайда болады:
- Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидаттың сенім білдірілген адамы;
- депутаттыққа кандидаттың сенім білдірілген адамы;
- сайлау комиссиясының немесе референдум өткізу жөніндегі комиссияның мүшесі.
Аталған адамдар үдерістің ресми өкілі болғандықтан, олардың заңсыз қадамдары тікелей саяси дауыс беру нәтижесіне қауіп төндіреді.
Қандай әрекеттер заңсыз деп танылады?
Қылмыстық кодекстің 151-бабының бірінші бөлігі бірнеше заңсыз әрекетті қамтиды. Олардың барлығы нәтижені саналы түрде өзгертуге немесе дауыс берудің ашықтығына кедергі келтіруге бағытталған:
- сайлау немесе референдум құжаттарын бұрмалау;
- бюллетеньдерге немесе қол қойылған парақтарға жалған жазбалар енгізу;
- дауыстарды көрінеу дұрыс есептемеу;
- сайлау нәтижелерін немесе референдум қорытындыларын көрінеу дұрыс айқындамау;
- дауыс беру құпиясын бұзу.
Бұл әрекеттердің кез келгені әдейі, яғни нәтижені көрінеу бұрмалау мақсатында жасалса, құқық бұзушы жауаптан құтыла алмайды.
Кодексте қандай жазалар көзделген?
Аталған әрекеттерді жасаған тұлғаларға белгілі бір лауазымдарды атқару немесе қызметпен айналысу құқығынан 3 жылға дейінгі мерзімге айыру қосымша жазасы тағайындалуы мүмкін немесе бұл жазасыз да қолданылуы ықтимал. Негізгі жаза ретінде мыналардың бірі белгіленеді:
- төрт мың айлық есептік көрсеткішке (АЕК) дейінгі мөлшерде айыппұл салу;
- сол мөлшерде түзеу жұмыстары;
- төрт жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеу;
- төрт жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру.
Электрондық сайлау жүйесіне қол сұғудың салдары
Заңда цифрлық технологияларды пайдалану қауіпсіздігіне де ерекше назар аударылған. Егер дәл осы әрекеттер электрондық сайлау жүйесі жұмысының белгіленген тәртібін бұзу жолымен жасалса, жауапкершілік күшейтіледі. Мұндай қылмыс үшін 7 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы ғана көзделген.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі