Мұрагерлік құқықты жүзеге асыру — мұра қалдырушының дүние-мүлкіне иелік етудің басты шарты. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бойынша мұра қабылдаудың екі негізгі жолы бар: құзыретті тұлғаға ресми өтініш беру немесе мүлікке іс жүзінде иелік ету. Әр тәсілдің өз ерекшелігі мен құқықтық талаптары белгіленген.
Өтініш беру арқылы мұраны ресімдеу
Мұраны қабылдаудың тікелей жолы — мұра ашылған жердегі нотариусқа немесе заңға сәйкес мұра алу құқығы туралы куәлікті беруге уәкілетті лауазымды адамға өтініш тапсыру. Бұл ретте мұрагер өзінің таңдауымен мынадай екі құжаттың бірін ұсына алады:
- мұраны қабылдау туралы өтініш;
- мұраға құқық туралы куәлік беру туралы өтініш.
Егер мұрагер нотариусқа өзі бара алмаса, құжатты басқа адам арқылы беруге немесе поштамен жолдауға рұқсат етіледі. Мұндай жағдайда өтініштегі мұрагердің қолы міндетті түрде куәландырылуы шарт. Қолтаңбаны нотариус, нотариаттық әрекеттер жасауға уәкілетті лауазымды адам немесе заңнама талаптарына сәйкес сенімхатты куәландыруға құқығы бар адам растай алады.
Мұраны өкіл арқылы қабылдау талаптары
Мұраны қабылдау ісін басқа адамға тапсыруға болады, бірақ оның нақты заңдық шектеулері бар. Өкіл арқылы рәсімдеу жүргізілгенде, сенімхатта дәл осы мұраны алу өкілеттігі арнайы көрсетілуге тиіс. Егер сенімхатта мұндай тікелей өкілеттік жазылмаса, өкілдің мұрагер атынан шешім қабылдауға құқығы болмайды.
Ал кәмелетке толмағандар немесе әрекетке қабілетсіз азаматтар атынан әрекет ететін заңды өкілдер үшін сенімхат талап етілмейді. Олар заң бойынша берілген өз мәртебесі негізінде тікелей өтініш беруге құқылы.
Мұраны іс жүзінде қабылдау деген не?
Заңда мұрагердің нақты әрекеттері арқылы мұраны қабылдағанын танитын ереже қарастырылған. Егер мұрагер нотариусқа бірден жүгінбесе де, өзгеше дәлелденгенге дейін мынадай әрекеттер жасаған жағдайда ол мұраны қабылдады деп саналады:
- мұраға қалған мүлікті нақты иеленуге немесе оны басқаруға кіріссе;
- мүлікті сақтау, оны бөгде тұлғалардың қол сұғуынан немесе үшінші жақтардың талаптарынан қорғау шараларын жүзеге асырса;
- мүлікті ұстауға және күтіп-баптауға байланысты шығыстарды өз қалтасынан төлесе;
- мұра қалдырушының мойнындағы қарыздарын өз есебінен өтесе немесе марқұмға тиесілі болуға тиіс ақшалай қаражатты үшінші тұлғалардан қабылдап алса.
Іс жүзінде қабылдау әдісі мұрагерге мүлікті қорғап қалуға мүмкіндік бергенімен, оны ресми тіркеу және куәлік алу үшін жасалған нақты іс-әрекеттерді растайтын құжаттар мен дәлелдемелердің маңызы зор.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі