Жолда көлік құралын себепсіз әрі өз бетінше тоқтатуға заңмен тыйым салынған. Ішкі істер органдарының қызметкері жүргізушіге тоқтау туралы талап қою үшін «Жол жүрісі туралы» Заңның 52-бабында тікелей көрсетілген негіздердің кемінде біреуі болуы шарт. Егер көрсетілген тізбеде жоқ жайттар сылтау етілсе, мұндай әрекет заңсыз болып саналады.
Көлікті тоқтатуға қандай жағдайлар негіз болады?
Заң көлік құралын тоқтатуға жол берілетін жағдайлардың толық тізбесін бекіткен. Полиция қызметкері көлікті мынадай нақты себептермен ғана тоқтата алады:
- жүргізушінің жол жүрісі қағидаларын немесе заң талаптарын бұзуы, оның ішінде бұл құқық бұзушылықтың автоматты режимде тіркелуі;
- ұрланған, айдап әкетілген көліктерді, сондай-ақ жүргізушілері жол-көлік оқиғасы немесе көлікке байланысты өзге де қылмыс орнынан бой тасалаған көліктерді іздестіру жұмыстары;
- заңда көзделген ерекше жағдайларда көлік құралын шұғыл қызметтік пайдалануға беру қажеттігі;
- стационарлық полиция бекеттерінде немесе жедел-профилактикалық іс-шаралар жүріп жатқан кезеңде жүргізуші құжаттарын тексеру;
- полиция бекеттері мен бақылау-өткізу пункттерінде тасымалданатын жүк құжаттарын тексеру (арнайы іс-шаралар кезінде мұндай тексеруді бекеттен тыс жерде де жүргізуге рұқсат етіледі);
- қозғалысты шектеу немесе оған тыйым салу туралы мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардың шешімін орындау;
- жол апатына, қылмысқа немесе әкімшілік құқық бұзушылыққа куә болған жүргізушіден немесе жолаушылардан мән-жайды сұрап білу қажеттігі;
- жол жүрісін қолмен немесе арнайы тәсілмен реттеу;
- басқа мемлекеттің құзыретті органында тіркелген көлік құралының заңда бекітілген талаптарға сәйкестігін тексеру.
Заңдағы ескертуге сәйкес, арнайы іс-шаралар қатарына жедел-профилактикалық, жедел-іздестіру, күзет шаралары және терроризмге қарсы операциялар жатады.
Полиция қызметкерінің міндетті әрекеттері
Көлік тоқтаған соң ішкі істер органының қызметкері қатаң түрде мынадай дәйекті әрекеттерді орындауға міндетті:
- тоқтатылған көлік құралына кідірмей дереу жақындау;
- өзін таныстыру және жүргізушінің талап етуі бойынша аты-жөні мен қызметтік лауазымын анықтау үшін қызметтік куәлігін көрсету;
- көлікті тоқтатудың нақты себебін түсіндіру;
- егер құқық бұзушылық автоматты режимде немесе техникалық құралмен тіркелген болса, жүргізушіге сол материалдарды танысу үшін көрсету.
Жүргізушінің талапты орындау міндеті қай кезде туындайды?
Жүргізуші көлікті тоқтатуға заңды негіздер болғанда және қызметкер барлық міндетті әрекеттерді толық әрі ретімен орындағаннан кейін ғана оның заңды талаптарына бағынуға міндетті. Бұл ереже жүргізушінің құқықтық қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, негізсіз тексерулерге тосқауыл қояды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі