Он алты жасқа толмаған балалардың жыныстық тиіспеушілігі мен имандылық қауіпсіздігіне қарсы жасалатын кез келген әрекет қылмыстық сипатқа ие. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 124-бабы жасөспірімдерді азғындық жолға түсіргені үшін қатаң жаза тағайындайды.
Бұл нормада қарастырылған басты ерекшелік — жәбірленушіге қатысты күш қолданылмаған күннің өзінде әрекеттің заң алдында аса ауыр жауапкершілік туғызатыны. Күдікті адамның жәбірленушінің он алты жасқа толмағанын анық біле тұра азғындық әрекетке баруы заң бойынша қылмыс болып есептеледі.
Қылмыстық жауапкершіліктің негізгі құрамы мен жаза мөлшері
Баптың бірінші бөлігінде көрінеу он алты жасқа толмаған балаға қатысты физикалық немесе өзгедей күш қолданбай азғындық әрекеттер жасау жағдайы қарастырылған. Мұндай әрекет үшін келесідей жаза көзделген:
- белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыру;
- жеті жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру.
Көріп отырғанымыздай, негізгі жазамен қатар белгілі бір салада жұмыс істеу құқығынан өмір бойына айыру шарасы міндетті қосымша жаза ретінде бекітілген.
Жауапкершілікті ауырлататын жағдайлар
Баланың өміріне, тәрбиесіне және қауіпсіздігіне тікелей жауапты тұлғалар тарапынан жасалатын қиянат қоғам мен заң алдында екі есе ауыр бағаланады. Осыған байланысты 124-баптың екінші бөлігі арнайы субъектілер жасаған әрекеттерді жеке саралайды.
Егер азғындық әрекеттерді баланың ата-анасы, өгей әкесі, өгей шешесі, педагог немесе баланы тәрбиелеу міндеті заңмен жүктелген өзге де адамдар жасаса, жаза бірден күшейеді. Мұндай жағдайда сот белгілі бір лауазымды атқару не қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, он жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын қолданады.
Бірнеше рет жасалған әрекеттің салдары
Қылмыстық заңнамада әрекеттің қайталануы жазаны қатаңдатудың шекті деңгейі ретінде белгіленген. Баптың үшінші бөлігі аталған қылмыстарды жүйелі немесе бірнеше рет жасағандарға қатысты қолданылады.
Жоғарыда аталған бірінші немесе екінші бөліктердегі іс-әрекеттер бірнеше мәрте қайталанған жағдайда, кінәлі деп танылған тұлға белгілі бір қызметтен не лауазымнан өмір бойына айырылып, он екі жылдан он жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі