Көлік жүргізушілері мен жаяу жүргіншілердің мүддесін қорғайтын қоғамдық ұйымдар жол қауіпсіздігіне тікелей ықпал ете алады. Қазақстанның «Жол жүрісі туралы» заңы мұндай бірлестіктерге жай ғана бақылаушы емес, нақты бастама көтеретін және азаматтардың құқығын қорғайтын құқықтық құралдар берген.
Қоғамдық бірлестіктердің негізгі өкілеттіктері
Жол жүрісіне қатысушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мақсатында құрылған ұйымдар жол-көлік оқиғаларының алдын алу үшін өз жарғысына сәйкес бірнеше бағытта жұмыс істейді. Олар заң аясында мынадай әрекеттерді жүзеге асыруға құқылы:
- Стандарттар мен ережелерді жетілдіру: мемлекеттік уәкілетті органдарға стандарттау құжаттарын жақсарту, сондай-ақ жол жүрісі қауіпсіздігі саласындағы ұлттық және мемлекетаралық стандарттарды, техникалық нормаларды әзірлеу, қайта қарау, өзгерту немесе күшін жою жөнінде ресми ұсыныстар енгізу;
- Апат себептерін зерттеу және сотта өкілдік ету: өз мүшелерінің өтініші негізінде жол-көлік оқиғаларының себептері мен мән-жайларын зерттеу, жиналған материалдарды прокуратураға жолдау және сот процестерінде мүшелерінің мүдделерін білдіру;
- Профилактикалық жұмыс: жол апаттарының алдын алуға бағытталған іс-шараларды ұйымдастыру және өткізу;
- Өзге де қызметтер: Қазақстан заңнамасына қайшы келмейтін өзге де өкілеттіктерді атқару.
Жол апаты кезінде мүшелердің құқығын қорғау
Қоғамдық бірлестіктің ең маңызды функцияларының бірі — апатқа ұшыраған өз мүшесінің өтініші бойынша жол-көлік оқиғасын зерттеу. Бұл ретте ұйым оқиғаның мән-жайын қарап қана қоймай, даулы мәселелер мен заңбұзушылық белгілері анықталған жағдайда материалдарды құзырлы орган ретінде прокуратураға жолдай алады.
Сонымен бірге азамат өз мүддесін сотта қорғау үшін осы қоғамдық бірлестіктің көмегіне жүгіне алады. Бұл әсіресе даулы апаттарда тәуелсіз қоғамдық көзқарасты алға тартып, құқықтық теңгерімді сақтауға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік органдармен өзара әрекеттесу
Қоғамдық бастамалар мемлекет тарапынан да қолдау табуы тиіс. Заң талабына сәйкес, жол жүрісі саласындағы уәкілетті орган осы қоғамдық бірлестіктердің келісімін ала отырып, оларды жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын бірлесіп әзірлеуге және жүргізуге тартуға құқылы.
Бұл тәсіл жол инфрақұрылымы мен қозғалыс қауіпсіздігіне қатысты шешімдер қабылдау кезінде азаматтық қоғамның үнін ескеруге жол ашады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі