Нотариустың белгілі бір іс-әрекетіне немесе оны орындаудан бас тартуына қатысты сотқа шағым түскенде, істі қараудың өзіндік процестік тәртібі қолданылады. Мұндай арыздар бойынша сот отырысының қатысушылары алдын ала анықталады, сондай-ақ істің мән-жайына байланысты шағымды қараусыз қалдыру негіздері де қарастырылған.
Сот отырысына кімдер қатысады?
Азаматтық процестік заңнамаға сәйкес, сот шағымды қарау кезінде бірнеше тараптың қатысуын көздейді. Олардың қатарына мына тұлғалар кіреді:
- арыз берушінің өзі;
- нақты нотариаттық әрекетті жасаған немесе оны жасаудан бас тартқан нотариус;
- тиісті нотариаттық әрекеттерді орындауға заңмен уәкілеттік берілген лауазымды адам.
Бұл ретте аталған адамдардың сот мәжілісіне келмей қалуы істі қарауды тоқтатуға немесе кейінге шегеруге міндетті себеп болып табылмайды. Егер тараптар тиісті түрде хабардар етілген болса, олардың келмеуі істі мәні бойынша шешуге кедергі келтірмейді.
Құқық туралы дау анықталғанда сот қандай шешім қабылдайды?
Шағымды қарау барысында ең шешуші сәттердің бірі — тараптар арасында дербес азаматтық-құқықтық даудың бар-жоғын анықтау. Егер шағым беру кезеңінде немесе сотта тікелей істі қарау барысында мүдделі тұлғалар арасында жасалған нотариаттық әрекетке негізделген құқық туралы дау туындағаны белгілі болса, сот шағым өндірісі аясында шешім шығармайды.
Мұндай жағдайда сот арызды қараусыз қалдыру туралы арнайы ұйғарым шығарады. Бұл ұйғарымда арыз берушіге, сондай-ақ өзге де барлық мүдделі тұлғаларға бұл мәселені талап қою ісін жүргізу тәртібімен шешу құқығы толық түсіндіріледі.
Талап қою тәртібіне көшудің мәні
Нотариус әрекетіне шағым түсіру көбінесе процестік немесе рәсімдік сипаттағы қателіктерді тексеруге бағытталады. Алайда, егер мәселе мүлікке, мұраға немесе басқа да материалдық құқықтарға қатысты дауға ұласса, шағым өндірісі шеңберінде мұндай күрделі даудың түйіні тарқатылмайды. Заң шығарушы тараптарға өз құқықтарын талап қою өндірісі аясында, толыққанды дәлелдемелер келтіру арқылы қорғауға бағыт береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі