Бірінші сатыдағы сот шешімімен келіспеген жағдайда, әкімшілік процеске қатысушылар оған заңды күшіне енгенге дейін шағым түсіре алады. Мұндай дауларды жоғары тұрған сатыда қайта қарау Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің (ӘРПК) талаптарына сәйкес жүргізіледі. Бұл ретте апелляциялық шағым беру тәртібі мен істі жүргізу ережелері, егер арнайы заңда өзгеше көрсетілмесе, Азаматтық процестік кодекстің қағидаларына сүйенеді.
Шағым түсірудің негізгі мерзімдері
Соттың түпкілікті нысанда шығарылған шешіміне шағым жасау үшін заңнамада нақты уақыт шегі бекітілген:
- Сот шешімдеріне: процесс қатысушылары сот шешімі түпкілікті нысанда шығарылған күннен бастап екі ай ішінде апелляциялық шағым бере алады. Прокурордың апелляциялық өтінішхаты да Кодекстің 31-бабында көзделген істер бойынша осы екі айлық мерзімде келтіріледі;
- Сот ұйғарымдарына: бірінші сатыдағы соттың ұйғарымына жекеше шағым немесе прокурордың өтінішхаты ұйғарым түпкілікті нысанда дайындалған күннен бастап он жұмыс күні ішінде түсірілуі тиіс.
Заңда белгіленген осы мерзімдер өтіп, ешқандай шағым немесе өтінішхат түспесе, бірінші сатыдағы соттың шешімі заңды күшіне енеді.
Мемлекеттік сатып алу және сот орындаушыларына қатысты даулар
Мемлекеттік сатып алу саласындағы тексеру қорытындылары, нұсқамалар, сатып алуды ұйымдастырушылардың шешімдеріне және сот орындаушыларының іс-әрекетіне (әрекетсіздігіне) қарсы дауларда қысқартылған мерзімдер қолданылады. Бұл санаттағы істер бойынша шағым шешім жария етілген күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірілмей дайындалатын түпкілікті нысандағы шешім шыққан күннен бастап он жұмыс күні ішінде берілуі қажет.
Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының нормативтік қаулысына сай, бұл санаттағы істерде де апелляциялық шағым мен прокурор өтінішхатын беру мерзімі сот шешімі түпкілікті нысанда шығарылған күннен бастап есептеледі. Бұл талап барлық тараптың сот алдындағы теңдігін қамтамасыз ету мақсатында түсіндірілген.
Апелляциялық соттың құзыреті мен қарау уақыты
Бірінші сатыдағы сот актілеріне келтірілген шағымдар мен өтінішхаттарды әдетте облыстық және оған теңестірілген соттар қарайды. Ал заңнамада белгіленген ерекше ережелер бойынша қаралатын істерді астана соты қарайды.
Апелляциялық сатыға түскен әкімшілік істер келесі уақыт шеңберінде қаралып, шешілуі тиіс:
- Жалпы істер сотқа түскен күннен бастап ақылға қонымды, бірақ үш айдан аспайтын мерзімде қаралады;
- Аса күрделі істер бойынша бұл мерзім соттың уәжді ұйғарымымен тағы үш айға дейін ұзартылуы мүмкін;
- Мемлекеттік сатып алу және сот орындаушыларының әрекетіне байланысты даулар сотқа келіп түскен күннен бастап он жұмыс күні ішінде қаралады.
Процесс қатысушысының уәжді өтінішхаты болса, сот оның құқықтық ұстанымын негіздеуі үшін бір айдан аспайтын қосымша уақыт беруге құқылы. Апелляциялық сатыдағы соттың қаулысы жария етілген сәттен бастап заңды күшіне енеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі