Төрелік сот қабылдаған акт тараптар үшін бірден заңды күшке ие міндетті құжат саналады. Егер дауласушы тарап актіде көрсетілген талаптарды өз еркімен орындаудан бас тартса, екінші тарап оны мәжбүрлеп орындату үшін мемлекеттік сотқа жүгінуге құқылы.
Төрелік шешімнің міндеттілігі және оның күші
«Төрелік туралы» заңның 54-бабына сәйкес, төрелік шешім сөзсіз міндетті деп танылады. Бұл төрелік соттың актісі қарапайым ұсыным немесе кеңес емес, тараптар мүлтіксіз бағынуға тиіс түпкілікті шешім екенін білдіреді. Төрелікке жүгінген кәсіпкерлер немесе жеке тұлғалар шығарылған ұйғарымды орындауға заң алдында жауапты болады.
Дауды төрелікте қарау туралы келісім жасасқан тараптар процестің қорытындысын алдын ала мойындайды. Сондықтан шешім қабылданған сәттен бастап борышкер тарап оның шарттарын өз бетінше жүзеге асыруға міндеттенеді.
Шешімді орындау мерзімі қалай айқындалады?
Заңда төрелік актіні орындау уақытына қатысты нақты қағида белгіленген. Егер төрелік құжаттың өзінде орындау мерзімі көрсетілмесе, онда ол дереу орындалуға жатады.
Бұл ереже істің созылып кетпеуін қамтамасыз етеді және кредитордың мүддесін қорғайды. Шешімде ерікті түрде орындаудың өзге мерзімі жазылмаған жағдайда, жауапкер тарап өзіне жүктелген міндеттерді шешім шыққаннан кейін кідіртпей жүзеге асыруы шарт.
Мәжбүрлеп орындату үшін сотқа жүгіну
Екінші тарап төрелік ұйғарымды өз еркімен орындамаса, мәжбүрлеу тетігі іске қосылады. Төрелік соттардың өздерінде жеке атқарушылық өкілеттік болмайтындықтан, заң мемлекеттік сотқа жүгіну жолын қарастырған.
Төрелік шешімді мәжбүрлеп орындау мынадай негізгі қадамдар бойынша жүргізіледі:
- мүдделі тарап сотқа жазбаша арыз береді;
- өтініш Қазақстан Республикасының азаматтық процестік заңнамасына сәйкес қаралады;
- арыз негізінде тиісті процестік шешім шығарылып, орындау тетіктері қамтамасыз етіледі.
Сот төрелік шешімді тану және оны орындау туралы өтінішті қараған кезде азаматтық процестік нормаларды басшылыққа алады. Осылайша, төрелік шешім мемлекеттік сот жүйесінің заңды күші арқылы қамтамасыз етіледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі