Адвокат кәсіби міндетін тиісті деңгейде орындамаса немесе заң нормалары мен кәсіптік әдепті бұзса, оны тәртіптік жауаптылыққа тарту тетігі іске қосылады. Бұл рәсім заң көмегіне жүгінген азаматтардың құқығын қорғауға және адвокатура институтының сапасын бақылауға бағытталған. Барлық тәртіптік істер арнайы құрылған тәуелсіз орган — адвокаттардың тәртіптік комиссиясының қарауына жіберіледі.
Тәртіптік іс қозғаудың заңды негіздері
Адвокатқа қатысты тәртіптік іс өздігінен ашылмайды. Ол үшін мына талаптардың бұзылғанын растайтын жеткілікті негіздер болуы шарт:
- «Адвокаттық қызмет және білікті заң көмегі туралы» заң мен осы саладағы өзге де заңнамалық актілер;
- Адвокаттардың кәсіптік әдеп кодексі;
- Адвокаттар алқасының жарғысы;
- Республикалық адвокаттар алқасы мен аумақтық алқа органдарының ресми шешімдері.
Іс жүргізуді қозғау туралы ұсынысты әділет органдары енгізген болса, отырыс міндетті түрде сол әділет органы өкілінің қатысуымен өтеді. Ал шағым түсірген тұлға мен адвокаттың өзі отырыс туралы алдын ала құлақтандырылады, алайда олардың келмеуі істі қарауға кедергі болмайды.
Комиссия құрамы және істі қарау мерзімі
Адвокаттардың тәртіптік комиссиясы адвокаттар алқасының жалпы жиналысында 4 жылға сайланатын тәуелсіз орган болып саналады. Бір адам бұл комиссияда қатарынан бір мерзімнен артық қызмет атқара алмайды. Шешімнің әділдігін қамтамасыз ету үшін комиссия құрамы тек кәсіби заңгерлерден ғана тұрмайды:
- кемінде бес жыл тәжірибесі бар алты адвокат;
- әділет органдары ұсынған жұртшылықтың үш өкілі;
- отставкадағы екі судья.
Комиссия төрағасы адвокаттар арасынан тағайындалады. Тәртіптік іс заң бұзушылық анықталған күннен бастап екі айдан аспайтын мерзімде қаралуы тиіс. Егер адвокат уақытша еңбекке жарамсыз болса немесе іссапарға кетсе, іс жүргізу тоқтатыла тұрады, ал бұл уақыт жалпы мерзімге кірмейді.
Қолданылатын жаза шаралары мен шектеулер
Бір тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін адвокатқа тек бір ғана жаза тағайындалуы мүмкін. Заңда мынадай шаралар қарастырылған:
- ескерту;
- сөгіс;
- қатаң сөгіс;
- заңда көзделген негіздер мен тәртіп бойынша адвокаттар алқасынан шығару.
Тәртіптік жаза теріс қылық анықталған күннен бастап бір айдан, ал ол жасалған күннен бастап алты айдан кешіктірілмей қолданылады. Сонымен қатар комиссия жаза қолданумен қатар бұзушылықтарды белгіленген мерзімде жою туралы міндетті нұсқама шығаруға құқылы.
Шешімге шағымдану тәртібі
Тәртіптік комиссия шешімі мүшелердің жартысынан көбі қатысқан отырыста көпшілік дауыспен қабылданады және сол күні бірден күшіне енеді. Шешім шыққаннан кейін 5 жұмыс күні ішінде оның көшірмесі адвокатқа және шағым иесіне ресми түрде жолданады. Егер тараптар нәтижемен келіспесе, шешім жария етілген кезден бастап үш ай ішінде оған адвокатураның тәртіптік комиссиясында немесе сот тәртібімен шағым жасауға болады. Комиссия жұмысының барлық нәтижелері алқаның интернет-ресурсында жарияланады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі